ميان عددشناسان آيات قرآني اختلاف و ترديدي در حجم قرآن كريم وجود ندارد و همگي بر اين نكته اتّفاق و اجماع دارند كه عدد آيات قرآن به ٦٢٤٠ آيه نمي‌رسد؛ حال آن كه صحيحۀ هشام بن سالم، در ظاهر دلالت دارد كه قرآن داراي هفده هزار آيه است. اين حديث با ظاهر شاذّ خويش كج‌فهمي‌ها و معضلاتي را پديد آورد. اين مقاله به پژوهش در مفاد حديث هشام، با توجه به وجه مورد اتّفاق در شمار آيات قرآن كريم، مي‌پردازد و بحث را در دو فصل سامان مي‌بخشد: يكم: صحيحه هشام و شمار آيات، دوم: راه‌هاي حلّ مشكل حديث هشام. در فصل دوّم نيز سه راه حلّ بررسي مي‌گردد: ١. تأويل حديث، ٢. درنگ در نسخه حديث، ٣. درنگ در حجّيت حديث.

کلید واژه‌ها: عدد آيات، صحيحه هشام، مصونيت قرآن، تأويل حديث هشام، نُسخه شناسي حديث، وحي بياني، عدم حجّيت خبر شاذّ.

درآمد

عددشناسان آيات قرآني ـ كه نزد دانشوران علوم قرآني به «أصحاب الأعداد» موسوم‌اند ـ كمترين ترديد و اختلافي در حجم قرآن كريم ندارند. و تنها در شمارش آيات برخي سوره‌ها اختلافات ناچيزي وجود دارد كه برخاسته از اختلاف صحابيان در ضبط و حكايت فاصله‌ها و محل‌هاي وقف آيات، از قرائات رسول خدا٦ است. آنان هر اختلافي داشته باشند، بر اين نكته اجماع و اتّفاق دارند كه عدد آيات قرآن به ٦٢٤٠ آيه نمي‌رسد.

اما حديث هشام بن سالم در ظاهر دلالت دارد كه قرآن مشتمل بر هفده هزار آيه است. از اين رو، روايت در ظاهر از احاديث شاذّ و از «مشكل الحديث» شمرده مي‌شود. مفاد ظاهر حديث، معضلاتي را در پي داشت؛ از جمله اين كه دستمايۀ برخي از دشمنان مكتب اهل بيت: گرديد و شيعيانشان را در معرض ظالمانه‌ترين داوري‌ها و تهاجمات قرار دهند و پندار تحريف را بدانان نسبت.

اين مقاله با نيّت دوري از فضاي غوغايي ساخته دشمنان و سطحي نگري واپسگرا در پژوهشي به دور از تساهل و پيش‌داوري، به تحقيق در اين باره مي‌پردازد و بحث را در دو فصل به سامان مي‌رساند:
يكم. صحيحه هشام و شمار آيات، دوم. راه‌هاي حلّ مشكل حديث هشام.