اين مقاله، حاصل بخش كوتاهي از اين طرح است كه روايات عبيد الله حلبي و برادرش محمد را به عنوان يكي از منابع كليني در تأليف الكافي بررسي مي‌كند؛ با اين حال، در بررسي اسناد الكافي، به مقايسه با سلسلة اسناد منابع ديگر حديثي نيز مي‌پردازد. اسناد روایات محمد از آن رو تنظیم شده که با مقایسة اسناد مشابه، معلوم شود مقصود از تعبیر حلبی، به گونة مطلق در روایات، عبید الله است یا برادرش محمد؟

خاندان حلبی، عبید الله و محمد بن علی

الف. خاندان حلبي، خانواده‌ای از محدثان متقدم شیعی

خاندان حلبی یا آل ابی شعبه، از خانواده‌های علمی شیعه در عصر امام حسن و امام حسین٨ تا امام رضا٧ بوده‌اند. از این خاندان برجسته، محدثان و راویان چندی برخاسته‌اندکه همگی آنان را از راویان ثقه و مورد اعتماد دانسته‌اند.[٢٣٧] خاندان حلبى اهل کوفه بودند، اما از آنجا که براى تجارت به حلب رفت و آمد می‌کردند، به حلبی مشهور شدند.[٢٣٨]

سرسلسلة این خاندان، ابوشعبه است که در شمار راویان از حسنین٨ از او یاد شده است.[٢٣٩] برای ابوشعبه فرزندانی به نام‌های علی،[٢٤٠] عمر[٢٤١] و عیص[٢٤٢] یاد کرده‌اند. علی بن ابی شعبه فرزندانی به نام‌هایعبید الله،[٢٤٣] عبد الاعلی،[٢٤٤] عمران[٢٤٥] و محمد[٢٤٦] داشته است. عمران فرزندی با نام یحیی داشت که از راویان امام صادق٧ و شاگردان آن حضرت به شمار می‌رود و خود نیز مؤلف کتابی بوده است.[٢٤٧] از عمر بن
ابی شعبه نیز فرزندی با نام احمد می‌شناسیم که از راویان امام کاظم و امام رضا٨ بوده و کتابی نیز داشته است.[٢٤٨]

عبیدالله و برادرش محمد ـ که هر دو در حیات امام صادق٧ درگذشتند ـ[٢٤٩] در زمرة راویان امام صادق٧ و مؤلفان کتاب‌اند. مشهورترین عضو خاندان حلبی، عبيد الله بن علي حلبي از اصحاب گرانقدر امام جعفر صادق٧ و از راويان مشهور شيعي است.[٢٥٠]

[٢٣٧]. ر.ك: رجال النجاشی، ص٢٣٠.

[٢٣٨]. همان.

[٢٣٩]. همان.

[٢٤٠]. رجال‌ علامة الحلی، ص١٠٣.

[٢٤١]. رجال البرقی، ص٣٦؛ رجال‌ الطوسي، ص٢٥٣.

[٢٤٢]. برقی (رجال البرقی، ص٤١) از فردی با نام عیص بن ابی شعبه در شمار راویان و اصحاب امام نام می‌برد که ظاهراً باید فرزند ابوشعبه مورد بحث ما باشد. این احتمال نیز دور از ذهن نیست که عیص تصحیف عمر باشد، و این دو، یک تن باشند، که برقی (یا کاتبان کتاب او) نام آنان را به اشتباه جداگانه آورده است.

[٢٤٣]. رجال البرقی، ص٢٣؛ رجال النجاشی، ص٢٣٠؛ رجال‌ الطوسي، ص٢٣٤؛ الفهرست، ص٣٠٥.

[٢٤٤]. ر.ك: رجال النجاشی، ص٩٨.

[٢٤٥]. رجال‌ الطوسي، ص٢٥٦.

[٢٤٦]. رجال البرقی، ص٢٠؛ رجال النجاشی، ص٣٢٥ ؛ رجال‌ الطوسي، ص١٤٥، ٢٩٠؛ الفهرست، ص٣٨٥.

[٢٤٧]. رجال البرقی، ص٢٠؛ رجال النجاشی، ص٤٤٤؛ رجال‌ الطوسي، ص٣٢٣، ٣٤٦ ؛ الفهرست، ص٥٠١.

[٢٤٨]. رجال النجاشی، ص٩٨. در الفهرست طوسی نامی از او نیست.

[٢٤٩]. ر.ك: رجال الکشی، ص٤٨٣.

[٢٥٠]. ر.ك: رجال النجاشی، ص٢٣١، که از عبیدالله با عنوان کبیر و وجه آل ابوشعبه یاد می‌کند.