کتاب گرانسنگ الکافی، نوشتة مرحوم ثقة الاسلام کلینی در چاپ و نمود امروزین خود، سه بخش و هشت جلد است؛ دو جلد نخستش، اصول الکافی، پنج جلد بعدی‌اش فروع الکافی و جلد پایانی‌اش، گاهي همچنان، فروع الکافی و گاهي روضة الکافی نامیده می‌شود.

در بارة نگارش این جلد پایانی به دست آن محدث امامی مذهب، سخنی که چون جایگاهی در گوش‌ها و جایی در دل‌ها نیافت، چند سده پیش از این، بر زبان یک یا دو تن آمده است که این نوشتار کوتاه دامان، در پی سست نشان دادنش از یک نگاه، از میان چندین و چند نگاه رهگشا و پاسخ دهنده است.

ما در این نوشته، می‌خواهیم با رویارو کردن روضة الکافی با هفت جلد دیگر کتاب الکافی، رویکرد یگانة کلینی را در اسناد احادیث این مجموعة هشت جلدی و نادرستی ادعای نگارش کتاب روضة الكافي را به دست کس یا کسانی، جز این محدث فرهیخته و پیشتاز، نشان دهیم.

کلید واژه‌ها: ابوجعفر کلینی، روضة الکافی، خلیل بن غازی قزوینی، اسناد حدیث، ارسال سند، اختصار سند.

درآمد

نوشتة ارجمند و گران‌بهای مرحوم کلینی ـ که با نام الکافی، آوازه‌ای بی‌مانند میان نوشته‌های حدیثی شیعیان، پیدا نموده و از همان آغاز، خود را گرانیگاهِ نگاه و گرایش عرف خاص و عرف عام امامی مذهب‌ها کرد ـ[٤٨٤] همواره از نگاه مهربان همگان برخوردار بود، تا آن که تنها یک بخش آن ـ که بیشتر با نام روضة الکافی شناخته می‌شود ـ با یک سخنِ دو دلی آفرین در سدة یازدهم هجری، دست به گریبان شد.

گوشة شنیدنی‌تر این داستان ـ که در پی خواهد آمد ـ آن است که این گفته از دهان کسی شنیده شد که خود رویکردی اخباری داشت و جا داشت همخوان و هماهنگ با چنان گرایشی، چنین سخنی نگوید و گوینده و، در واقع، پراکنندة این شایعه، کسی دیگر با گرایشی دیگرگون باشد!

[٤٨٣] عضو هیأت علمی دانشگاه کاشان.

[٤٨٤]. برای نمونه، ر.ك: رجال النجاشی، ص٣٧٧.