علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٩٧ - صحيحه هشام و شمار آيات قرآن

ج. نيز در نسخۀ منقّح و ممتاز ديگري[٦٣٠] از الكافي، به صورت: «سبعة آلف آية» آمده است.

د. علاوه بر روايات منقول از اصحابِ اَعداد ـ كه هيچ يك تعداد آيات قرآن را بيشتر از شش هزار و دويست و سي و شش نمي‌شمارند ـ طبق روايتي كه يعقوبي در باره مصحف امير المؤمنين٧ نقل مي‌كند، مجموع آيات آن شش هزار و دويست و اندي آيه است.[٦٣١] همچنين، طبق حديثي كه پيش‌تر بدان اشاره كرديم و در پاورقي ذكر شد، امين‌الدين طبرسي از امير المؤمنين٧ از پيامبر اكرم٦ نقل مي‌كند، آيات قرآن ٦٢٣٦ آيه است.[٦٣٢]

ه‌ . ليكن در ساير نسخه‌هاي الكافي تماماً، عبارت «سبعة عشر ألف آية»آمده است.

نظريّه تقريبي بودن عدد

محقّق جليل علاّمه شعراني در ذيل اين حديث مي‌گويد:

أقول: أمّا كلمة سبعة عشر ألف آية، في هذا الخبر، فكلمة عشر زيدت قطعاً من بعض النسّاخ أو الرواة؛ و «سبعة آلاف» تقريب، كما هو معروف في إحصاء الامور لغرض آخر غير إحصاء العدد؛ كما يقال: أحاديث الكافي ستّة عشر ألف، و المقصود بيان الكثرة و التقريب، لا تحقيق العدد؛ فإنّ عدد آي القرآن الستّة و السبعة آلاف.[٦٣٣]

مقصود علامه شعراني از عبارت «عدد آي القرآن الستّةو السبعةآلاف»، اين است كه تعداد آيات قرآن شش، هفت هزار آيه، يعني شش هزار و اندي آيه است.

بيان محدّث فيض در وجه تفاوت رقم هفت‌هزار با رقم تعداد واقعي آيات قرآن، نيز به زودي مي‌آيد.

درنگي بر اين نظريّه

با تأمّل در اين نظريّه، ملاحظاتي به نظر مي‌آيد؛ از جمله:

الف. وجه معمول و متعارف در تقريب، و گرد نمودن، اعداد، اين است كه اعداد ريز سمت راست را به


[٦٣٠]. ر.ك: صفحه ٤٦٠ از نسخه الكافي، به شماره ١٧٧ ب از نسخ خطى كتابخانه دانشكده ادبيات تهران، ص٦٣٣ از فهرست كتابخانه دانشكده، يا نسخه كپى آن به شماره ٦٦ با رمز نسخه «جس»، در پژوهشكده دار الحديث. تاريخ كتابت، ص٨٥٤ ـ ٨٥٥. اين نسخه داراى گواهى قرائت و سماع در محضر بعضى علماء است.

[٦٣١]. تاريخ اليعقوبي، ج٢، ص١٣٦.

[٦٣٢]. علي بن ابى طالب٧: ... ثمّ قال النبيّ٦: «جميع آيات القرآن ستّة آلاف آية و مائتا آية و ستّ و ثلاثون آية» (مجمع البيان، ج١٠، ص٦١٣ ـ ٦١٤)

[٦٣٣]. ر.ك: هامش شرح المازندراني علي اُصول الكافي، ج١١، ص٨٧.