٣. اعتقاد به اصول حكمت صدر المتألهين و فيض كاشاني; در حكمت الهي ملا صالح به مسائلي همچون تشكيك وجود، حركت جوهري و نيز تجسم اعمال در آخرت، اعتقاد داشت.[٧٧٩]

شرح ملا صالح مازندراني بر الکافی، از بهترين شروح است و بر دو بخش اصول و روضه نگاشته شده است. اين كتاب به همراه حواشي ميرزا ابوالحسن شعراني در دوازده جلد منتشر شده است.

در این مقاله، بر اساس شرح ملا صالح بر الکافی، روش او در شرح احادیث توصیف می‌گردد و سپس نقد روش‌شناختی علامه شعرانی دربارة‌ برخی از دیدگاه‌های ملا صالح بیان می‌گردد:

يكم. روش‌شناسی شرح ملا صالح

يك. بررسي سند در شرح ملا صالح

از ديدگاه ملا صالح، در نقد احادیث معارف و اصول دين، معيار ارزيابي روايات، متن است. او در شرح برخي از اين‌گونه احاديث، به اين مطلب اذعان نموده است. در حديث دوم باب «العقل و الجهل» چنين آمده است:

... عن الأصبغ بن نباتة، عن علي٧ قال: هبط جبرئيل علی آدم٧ فقال: يا آدم! إني أمرت أن أخيرك واحدة من ثلاث، فاخترها و دع اثنين. فقال له آدم٧: يا جبرئيل! و ماالثلاث؟ فقال: العقل و الحياء و الدين. فقال آدم٧: إني قد اخترت العقل، فقال جبرئيل للحیاء و الدين: انصرفا و دعاه. فقالا:يا جبرئيل! إنا أمرنا أن نكون مع العقل حيث كان. قال: فشأنكما و عرج؛[٧٨٠]

علي٧ فرمود: جبرئيل بر آدم فرود آمد و گفت: اي آدم، من مأمور شده‌ام كه تو را در برگزيدن سه چيز مخير سازم. پس يكي را برگزين و از دو چيز ديگر بگذر. آدم٧ به او گفت: اي جبرئيل، آن سه چيز چيست؟ گفت: خرد، آزرم و دين. آدم٧ گفت: خرد را برگزيدم. جبرئيل به آزرم و دين گفت: شما بازگرديد و او را وانهيد. آن دو گفتند: اي جبرئيل، ما مأمور شده‌ايم هرجا كه خرد باشد، با او باشيم. گفت: خود دانيد و آن‌گاه، عروج يافت.

ملا صالح دربارة سند اين حديث مي‌نويسد:

اين حديث، هرچند به جهت سند ضعيف است، اما صحيح المضمون است. حديث بعدي نيز، با وجود ضعف آن، به جهت ارسال چنين است؛ زيرا اعتماد بر‌ آن به دليل برهان عقلي است و در بسياري از احاديث مربوط به اصول معارف و مسائل توحيدي چنين است.[٧٨١]

[٧٧٩]. شرح الکافی، ج١، مقدمه.

[٧٨٠]. الکافی، ج١، ص١١.

[٧٨١]. شرح الکافی، ج١، ص٨٠ .