و حالات نماز مقدارى از ماده حيات او به صورت انرژى در مى آيد و اگر انسان بى گناهى را زير ضربات خود قرار مى دهد، نيزبه وسيله ى شلاق زدن مواد بدن را در اين طريق صرف مى كند و از اين قبيل است تمام كارهاى خوب و بد انسان خواه كارهاى عضوى و بيرونى او و خواه كارهاى نفسانى و فكرى و درونى او.

از مطالب مزبور نكات ياد شده در زير به دست مى آيد:

١. حقيقت كار در انسان عبارت است از تبديل ماده به انرژى.

٢. مقدار انرژى از نظر علم امروز ثابت و پابرجا است.

٣. ماده و انرژى دوچهره از يك واقعيت مى باشند.

٤. همان گونه كه ماده به انرژى تبديل مى شود انرژى هم در شرايط خاص به ماده مبدل مى گردد.

نتيجه طبيعى و منطقى مقدمات مزبور اين است كه تبديل شدن اعمال انسان (كه مواد تبديل يافته به انرژى مى باشند) در شرايط خاص قيامت امرى ممكن و شدنى است همان گونه كه در جهان كنونى امرى ممكن و بلكه از نظر علم از واقعيات عالم طبيعت بشمار مى رود.[١]

بنابراين مسأله ى «تجسم اعمال» يكى از معارف عميق و بلند قرآن است كه اگر چه درك آن براى انديشه هاى ظاهر بين دشوار و يا غير ممكن است ولى انديشمندانى چون صدرالمتألهين از طريق مطالعه ى عميق در حالات نفس انسانى و برپايه ى اصول مسلم فلسفى به درك آن نايل آمده اند همان گونه كه

[١] در اين باره به شماره ى ٤ سال هفتم مجله ى مكتب اسلام، معاد انسان و جهان ص ٣٣٩، معاد از نظر رو ح و جسم، ج٢، ص ١٤٦ ـ ١٢٠ رجوع شود.