انديشه هاى جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١١٣
٣. تركيب اعتبارى
مقصود از آن يك نوع وحدت ذهنى است كه روى ملاحظاتى ذهن يك رشته امور مستقل را يك شىء حساب مى كند، مثلاً در ضيافتى كه چند نفر دور يك ميز مى نشينند مجموعاً يك ضيافت حساب مى شود، در راه پيمايى كه هزاران نفر در كنار هم براى آرمان واحدى، در خيابان ها راه مى روند يك جمعيت محسوب مى گردند و به افراد كه هر كدام موجود مستقل است به صورت جزء از كل نگريسته مى شود اكنون بايد ديد كه تركيب جامعه از كدام يك از اين تركيب ها است.
گاهى تصور مى شود كه تركيب جامعه يك نوع تركيب اعتبارى است، افراد جامعه، بسان سربازان يك گردان است كه تحت عنوان يك «گردان» داراى وحدت و يگانگى مى باشند، يا بسان اجتماع افرادى است كه مى خواهند به سخنرانى گوينده اى گوش فرا دهند آنگاه پراكنده شوند ولى يك چنين اجتماعات هرگز وحدت آفرين حقيقى، يا مايه ى تركيب حقيقى و صناعى نمى باشند بلكه تركيب آن ذهنى و فكرى است.
گاهى تصور مى شود كه تركيب افراد جامعه، يك تركيب مكانيكى و ماشينى است زيرا تركيب مكانيكى و يا مركب صناعى، خود نوعى مركب حقيقى است هر چند مركب طبيعى نيست. مركب صناعى مانند يك ماشين است كه تمام اجزاى آن به هم ارتباط دارد، تفاوتى كه با مركب طبيعى دارد اين است كه در مركب طبيعى، اجزاء، هويت خود را از دست مى دهند و در كل هضم مى شوند، امّا در مركب صناعى اجزاء هويت خود را از دست نداده فقط استقلال خود و طبعاً استقلال اثر خود را از دست مى دهند و اجزاء به گونه