حج، جهاد، امر به معروف و نهى از منكر و... وارد شده و بررسى آنها بحث جداگانه اى را مى طلبد. از پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم)روايت شده است كه فرمودند: روز قيامت زمين بر اعمال هر مرد و زنى كه در آن انجام داده است گواهى مى دهد ومى گويد او فلان عمل را در فلان روز انجام داده است.[١]

كه زمين آن روز آيد در سخن *** بدهد اخبار از عملها تن به تن

هر چه هر كس كرده اندر پشت او *** باز گويد بى تأمل مو به مو

اوفتد از پرده بيرون رازها *** ماند از خجلت به كام آوازها

پرده برداشته است آن هم در زمانى كه فكر و انديشه بشر كمترين توجهى به اين نوع مطالب دقيق نداشته است.

و چه زيبا گفته است عارف رومى:

جمله ى ذرّات عالم در نهان *** با تو مى گويند روزان و شبان

ما سميعيم و بصيريم و هوشيم *** با شما نامحرمان ما خامشيم

چون شما سوى جمادى مى رويد *** محرم جان جمادان كى شويد؟

از جمادى در جهانِ جان رويد *** غُلغُل اجزاى عالم بشنويد

فاش تسبيح جمادات آيدت *** وسوسه ى تأويل ها بِربايدت

چون ندارد جان تو قنديل ها *** بهر بينش كرده اى تأويل ها[٢]

[١] مجمع البيان،ج٥،ص٥٢٦.
[٢] مثنوى، دفتر سوم.