انديشه هاى جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٢٢

(...لا يضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ...).[١]

«گمراهى ديگران، به حال شما كه خواهان هدايت هستيد ضرر و زيان نمى رساند».

و هرگز نبايد به بهانه اين كه، وضع فرد تابع وضع عمومى جامعه است، از پاك سازى خويش( در موقع آلودگى محيط) غفلت ورزيد.

در روز رستاخيز، به گروه هاى تحت سلطه كه طبعاً تحت تأثير عوامل سلطه گر قرار مى گيرند و به انحرافاتى كشيده مى شوند، خطاب مى شود، كجا بوديد كه تا اين حد آلوده شديد، آنان مى گويند، ما جزو مستضعفان وافراد زير سلطه بوديم، آنگاه خطاب مى رسد:

(...الَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللّه واسِعَة فَتُهاجِروا فِيها...).[٢]

«مگر سرزمين خدا فراخ و وسيع نبود كه به نقاط ديگرى مهاجرت كنيد».

اين آيه و نظاير آنها، به سرنوشت ساز بودن خود بشر، و به آزادى و انتخاب گرى او تصريح مى كند از اين جهت نمى توان شخصيت فردى را، در جامعه به تمام معنى، هضم و نابود شده، انديشيد.

٣. از طرف ديگر اسلام، عوامل اجتماعى را در زندگى فرد مؤثر دانسته و به پاكسازى محيط از طريق «امر به معروف و نهى از منكر» دعوت كرده و هشدار مى دهد و مى فرمايد:

(واتّقوا فِتنة لا تُصيبنّ الّذينَ ظلموا مِنْكُمْ خاصّة...) .[٣]

«از عذاب و بلايى بترسيد كه تنها دامن گير افراد ستم گر نمى شود بلكه كسانى را كه دست ستم گر را باز گذارده اند، نيز شامل مى شود».