انديشه هاى جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٥٥

٢. حسابرس كيست؟

بر پايه ى اصل توحيد همه ى عوامل و اسباب، به آفريدگار يكتا منتهى مى شوند و او مبدأ همه هستى ها و مسبب الأسباب است.

حال سخن در اين است كه آيا همان گونه كه خداوند در نظام دنيوى، جهان را بر پايه ى قانون عليت استوار نموده و برخى از مخلوقات خود را به عنوان «مُدبِّران امور» (وَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً) تعيين نموده است در نظام اخروى نيز قانون عليّت حاكم بوده و خداوند برخى از مخلوقات خود را عهده دار مقام حسابرسى بندگان مى نمايد يا آن كه در انجام اين مهم تنها خود اقدام مى نمايد؟

ظاهر، بلكه صريح برخى از آيات قرآن اين است كه در قيامت، خداوند خود به حساب بندگان رسيدگى مى كند چنان كه مى فرمايد:

(...فَإِنَّما عَلَيْكَ الْبَلاغُ وَعَلَيْنَا الْحِسابُ) .[١]

«تو عهده دار رسالت و ابلاغ احكام الهى به مردم هستى و رسيدگى به حساب آنان به عهده ما است».

و نيز مى فرمايد:

(إِنَّ إِلَيْنا إِيابَهُمْ * ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا حِسابَهُمْ).[٢]

«رجوع آنان به سوى ما است سپس حساب آنان بر ما است».

و نيز مى فرمايد:

(إنْ حِسابُهُمْ إِلاّعَلى رَبّى لَوْ تَشْعُرُونَ).[٣]

«حساب آنان (به عهده كسى) جز خدا نيست اگر درك مى كرديد».