انديشه هاى جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٤٤
«رَجّ»[١] (حركت شديد، تزلزل و اضطراب)، «مَدّ»[٢] (كشيده شدن، صاف شدن).
وضعيتى را كه آيات ياد شده براى زمين در لحظه برپايى قيامت ترسيم نموده اند اين است كه:
لرزش سختى زمين را فرا مى گيرد، آنچه بر روى زمين پديدار گشته است،(اعم از پديده هاى طبيعى و بشرى) فرو مى پاشد و سطح زمين آشكار و نمايان مى گردد، زمين شكافته مى شود و مردگان از آن بيرون مى آيند و در سراى قيامت محشور مى گردند.
در اينجا دو نكته را يادآورى مى كنيم:
نكته اوّل: در ميان واژه هايى كه در مورد وضع رستاخيزى آسمان و زمين بكار رفته است دوواژه در هر دو مورد آمده است كه عبارتند از :واژه «تَبَدُّل» و واژه «اِنْشِقاق» يعنى وضع اين دو آفريده عظيم خداوندى بر هم خورده شكافته و پاره پاره مى شوند.
نكته دوم: همان گونه كه در مورد آغاز و پايان آفرينش آسمان كلمه «دُخان» بكار رفته است در مورد آغاز و پايان آفرينش زمين نيز كلمه «مَدّ» بكار رفته است چنان كه مى فرمايد:
(هُوَ الَّذِى مَدَّ الأَرْضَ...).[٣]
(وَإِذا الأَرْضُ مُدَّتْ).[٤]
[١] (إِذا رُجَّتِ الأَرْضُ رَجّاً) (واقعه/٤).
[٢] (وَإِذَا الأَرْضُ مُدَّتْ) (انشقاق/٣).
[٣] رعد/٣، حجر/١٩، ق/٧.
[٤] انشقاق/٣.