انديشه هاى جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣٨٤

كه صراط باريك تر از مو و تيزتر از شمشير است كه كافران بر آن لغزيده و در دوزخ فرو مى افتند.[١]

تفتازانى مى گويد: صراط پلى است نصب شده بر روى دوزخ و همگى بر آن مى گذرند پلى كه از مو باريك تر و از شمشير تيزتر است.

آنگاه مى گويد: ممكن است عبور از صراط همان مقصود از ورود همگان در آتش باشد كه در آيه (وَإِنْ مِنْكُمْ إِلاّ وارِدُها...) وارد شده است.[٢]

از مجموع اين روايات و گفته هاى متكلمان استفاده مى شود كه راه دوزخيان و بهشتيان همين صراط يا پل است چيزى كه هست پاى كافر بر آن مى لغزد و در دوزخ فرو مى افتد ولى مؤمنان از آن عبور مى كنند.

و مفاد آيه ى (وَإِنْ مِنْكُمْ إِلاّ وارِدُها...)نيز اين است كه همه ى انسانها از نيكوكار و بدكار، بهشتى ودوزخى وارد دوزخ خواهند شد آنگاه گروه نكوكار بدون آن كه آسيبى به آنان برسد از آن نجات مى يابند.

در اين صورت، روايات و آنچه كه متكلمان اسلامى گفته اند، بيانگر مفاد آيه است و در ضمن چگونگى ورود همه انسانها در دوزخ بيان شده است و آن اين كه صراط و راهى بر دوزخ قرار دارد كه همگان بايد از آن بگذرند پرهيزگاران به مشيت و عنايت الهى از آن عبور كرده و از سقوط در دوزخ نجات پيدا مى كنند ولى ستمكاران در آن سقوط مى نمايند.

و امّا اين كه مقصود از صراط و طريق ياد شده كه بر متن دوزخ نصب مى شود و همه ى اهل محشر بايد از آن عبور كنند، چيست؟ در اين جا دو