گفتارهای معنوی - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٢
است . در زیست شناسی فقط جسم انسان مطرح است . در آنجا بحث میکنند که انسان در میان رده های مختلف حیوانات در چه ردهای است ؟ مثلا پستاندار است و . . . بالاخره یک نوع از انواع جانداران را انسان مینامند در مقابل انواع دیگر جانداران نظیر پرندگان ، خزندگان ، چارپایان ، حشرات و غیره . بامقیاس زیست شناسی همه افراد بشر که بر روی زمین هستند ، با دو پا راه میروند ، پهن ناخن هستند وحرف میزنند ، انسانند و با این معیار هیچ تفاوتی میان انسانها در انسانیت زیست شناسی نیست . فی المثل با مقیاس زیست شناسی و یا با مقیاس پزشکی و حتی با مقیاس روانشناسی ، موسی چمبه همان مقدار انسان است که لومومبا . یعنی از جنبه زیست شناسی ، از نظر یک پزشک و حتی ازنظر یک روانشناس که درباره جهازات بدنی یا جهازات روانی انساتن گفتگو میکنند ، بین این دونفر نمیتوان فرقی گذاشت ، همچنانکه میان امام حسین ( ع ) و یزید نمیتوان فرقی گذاشت . هر دو از نظر زیست شناسی و پزشکی و حتی روانشناسی انسان هستند . ولی آیا انسانیت انسان ، آنچه که شرافت وکمال انسانی نامیده میشود به همین است ؟ در علوم انسانی میبینیم سخن از انسان کامل و انسان ناقص است ، سخن از انسان پائین افتاده و انسان مترقی و متعالی است . آن انسانی که از نظر علوم انسانی ، از نظر علوم اخلاقی ، از نظر علوم اجتماعی ممکن است کامل باشد و ممکن است ناقص ، قابل ستایش و تقدیر وتکریم باشد و یا بهیچ وجه قابل ستایش وتعظیم نباشد بلکه شایسته تحقیر باشد ، کدام انسان است ؟ معیار انسانیت چیست و در