لفسدتا» (انبياء/ ٢٢).
از مجموع اين آيات كه در سوره‌هاى مختلف قرآن آمده بخوبى استفاده مى‌شود كه فساد به طور كلى يا فساد فى الارض، يك معناى بسيار وسيع دارد كه بزرگترين جنايات، همچون جنايات فرعون و ساير جبّاران و كارهاى كمتر از آن و حتّى گناهانى مانند كم فروشى و تقلّب در معامله را در بر مى‌گيرد.
البته با توجّه به مفهوم وسيع «فساد» كه هرگونه «خروج از حد اعتدال» را شامل مى‌شود، اين وسعت كاملًا قابل درك است. و اين معناى وسيع قابل تقسيم به حوزه‌هاى مختلف است؛ مثلًا هرگونه سوء استفاده از موقعيّت يا قدرت اجتماعى از سوى كارگزاران حكومتى فساد سياسى است، و هر گونه ارتشاء و اختلاس و احتكار و تقلّب در اموال عمومى، فساد اقتصادى است. در بيشتر جوامع، زمينه فساد از نظر اقتصادى فقر است و از نظر سياسى حكومت استبدادى است و از نظر اجتماعى و فرهنگى، تقليد از ديگران و ناديده گرفتن ارزشهاى اصيل آن جامعه است، و قرآن كريم آمده تا زمينه‌ها، بسترها و خاستگاه‌هاى بروز و تكثير فساد را در همه ابعاد از بين ببرد. هر قدر دامنه فساد وسيع باشد، اصلاحات نيز بايد دامن‌گستر و فراگير باشد، مفاسد پديد آمده گاه جزئى است و با تذكرى رفع مى‌شود و گاه عميق و با اثر تخريبى زياد.
اركان اصلاحات‌
بدين سان اصلاحات اجتماعى و مقابله با مفاسد بزرگ، به دو چيز نيازمند است:
١- وجود طرح و نقشه‌
افساد، برهم زدن نظم و خراب كردن وضع است و نيازى به طرح ندارد (گرچه مفسدان براى تخريب هم نقشه‌هاى دقيق طرح مى‌كنند)، امّا اصلاحات، بازسازى خرابيها و مهندسى اعمال و رفتارها و هنجارهاست و پى‌ريزى ان بدون برنامه و داشتن هدف معين و سنجيدن نيروها و امكانات و زمان و مكان و نحوه ورود و اجراى طرح بهينه‌سازى، امكان‌پذير نيست.
شيوه‌ها و روشهاى اصلاحات قرآنى‌
قرآن كريم به ما مى‌آموزد كه راه و رسم مصلحان و روشهاى اصلاحات اجتماعى آنان داراى مراتب و مراحل متعدد است:
الف- نصيحت و روشنگرى‌
مرحله نخست، نصيحت و ارشاد و موعظه است. قرآن پيامبران را انذار دهنده و ناصح معرّفى مى‌كند. «و ان من امةٍ الّا خلافيها نذير» (فاطر/ ٢٤)؛ «فبعث اللَّه النبيّين مبشّرين‌