و در محدوده جغرافيايى يك منطقه روى مى‌دهد. از اواخر رجب سال ٦٠ هجرى تا صفر سال ٦١ (بنابر روايت مشهور) ظرف زمانى اين حادثه حدود هفت ماه است. از آن زمان كه «وليد بن عُتبة بن ابى سفيان» والى مدينه از طرف يزيد كسى نزد حسين (ع) فرستاد و از امام براى يزيد بيعت خواست و امام امتناع كرد تا سخنرانى نيمه تمام امام زين‌العابدين (ع) در شام، و سخنرانى حضرت زينب (س) در آنجا. «١»
ظرف مكانى اين حادثه شامل سه حوزه اسلامى آن روز است: حجاز، عراق و شام. از مدينه به مكه و از مكه تا عراق. به سوى كوفه و تغيير مسير به كربلا، سرزمين «كرب» و «بلا» «٢» و سير كاروان اسيران حامل: «مصيبت حماسه و پيام» «٣» تا شام.
در وجه دوم، حقيقت جاويد «كربلا» و «عاشورا» براى همه زمان‌ها و همه مكان‌ها رخ مى‌نمايد. اين شأن، به تمام انسان‌ها مربوط مى‌شود، بايد خويش را بيابند و تكليف خود را روشن كنند. اينكه «قبله» شان كدام است، در كدام «صف» مى‌ايستند به «اسفل سافلين» خود ميل مى‌كنند و يا به «حقيقت» خويش روى مى‌نمايند. در اين وجه است اين سخن بلند:
مقالات ٦٩٤ ١ - وظيفه انسان نسبت به خدا ..... ص : ٦٩٣

مِثْلى لَايُبايعُ لِمثْلِهِ؛ «٤»
همچون منى با چون او (يزيد) بيعت نمى‌كند.
حسين بن على (ع) وقتى سخن مى‌گويد، نمى‌فرمايد من با يزيد بيعت نمى‌كنم، بلكه در نوع مواقع حساس چنين مى‌گويد كه مثلِ من، با مثلِ يزيد بيعت نمى‌كند. يعنى اين قضايا، قضاياى شخصى نيست، بلكه تا تاريخ هست، اين مبارزات هم هست. هر كسى كه مثل من فكر كند، با كسى كه مثل يزيد فكر مى‌كند بيعت نمى‌كند. «٥» اين سخن دعوت همه مردمان است در همه زمان‌ها و مكان‌ها به رويارويى با ستم و ستمگران و عدم مداهنه و سازش با ايشان. اين سخن فراتر از تاريخ و جغرافيا است. در اين وجه «كربلا» و «عاشورا» مكتبى سيّار است و حقيقتى فراتر از «زمين» و «زمان» «كُلُّ يَوْمٍ عَاشُورا و كُلُ أَرْضٍ كَرْبَلا.» «٦» هر روز عاشوراست، مگر هر روز قيامت است؟ همه جا كربلاست: مگر همه جا از خون گلگون است؟ آرى! «كربلا» و «عاشورا» يعنى ظهور جلوه‌هاى زيباى حقيقت آدمى در عالم خاكى.