در آيات قرآن توصيه به ياد فراوان خداوند شده است. «اذكُرُ اللَّه ذِكراً كثيراً.» (احزاب/ ٤١) ياد، كه يك مرتبه بلند عرفانى است، آن است كه انسان پيوسته خدا را در خاطر داشته باشد و او را حاضر و ناظر بر خويش ببيند. زنده بودن چراغ «ياد خدا» در دل، هم سبب پيشگيرى از گناه مى‌شود، هم مقاومت انسان را در سختى‌ها و گرفتارى‌ها مى‌افزايد و هم انسان به سرمستى و غرور نمى‌افتد و هم زمينه‌ساز ارتقاء روحى و تصفيه اخلاق از رذايل و خالى شدن خانه دل از اغيار است. عاشورا، مظهرى روشن از ياد خدا است كه در گفتار و رفتار و حالات امام حسين (ع) و ياران او ديده مى‌شود. اين خصلت دست پروردگان مكتب قرآن است كه هرگز خدا را در هيچ حالى از ياد نمى‌برند. امام حسين (ع) در بحرانى‌ترين حالات و پيش‌آمدها با ياد خدا آرامش مى‌يابد و اين اطمينان قلبى را به ياران و خانواده‌اش نيز منتقل مى‌كند. خطبه‌هايش با نام و ياد خداست. وقتى براى اصحابش خطبه مى‌خواند، آغاز خطبه با ثنا و حمد خداست:
أُثنى‌ عَلَى اللَّهِ احْسَنَ الثَّناء وَاحْمَدُهُ عَلى السّرّاءِ والضّرّاء؛ «١»
خدا را به نيكوترين ستايش، مى‌ستايم و او را در حالت سرور و غم و راحتى سپاس مى‌گويم.
امام و ياران پاكباز او، شب عاشورا كه مهلت گرفتند، تا صبح به نماز و قرآن و ذكر خدا پرداختند. امام حسين (ع) در روز عاشورا، در اوج سختى‌هاى توان‌سوز و مدهوش ساز، يك لحظه از ياد خدا غافل نبود و گويا خويش را در معرض نگاه پرمهر خداى خود مى‌ديد و پيوسته نام آن محبوب را بر زبان مى‌راند و قطره وجودش را به درياى الهى متصل مى‌ساخت.
٢. فداشدن در راه خدا
براى انسان‌هاى موحد، چيزى بالاتر از آن نيست كه نعمت وجود را در راه رضاى معبود، به كار گيرند و در راه خدا خرج شوند و فدا گردند. آمادگى براى فدا شدن، نشانه صدق انسان در راه محبت خداست. خدا مشترى جان‌ها و مال‌هاست و در برابر آن بهشت مى‌دهد. «٢» اولياى خدا در برابر پروردگار، براى خود، هيچ شأنى قايل نيستند و اگر دين الهى نيازمند مال و جان و حتى آبروى آنان باشد، از نثار آن مضايقه‌اى ندارند. عزت و عظمت و ارزش دين، تا حدى است كه براى بقاى آن، عزيزترين انسان‌هاى پاك و حجت‌هاى الهى فدا مى‌شوند و اين فدا شدن را اداى حق الهى مى‌شمارند.
در دوره‌اى كه دين خدا در معرض زوال بود و جهالت و غفلت مردم زمينه اين اضمحلال مكتب شده بود، امام حسين (ع) حاضر شد براى بيدارى و آگاهى مردم قربانى شود. در