مؤلف: اين روايت بيانى را كه ما در ذيل آيه مزبور گذرانديم تاييد مى‌كند و در همان كتاب به سند خود از عمرو بن جابر روايت آورده كه به امام ابى جعفر محمد بن على الباقر (ع) عرضه داشتم: يا بن رسول اللَّه ما بسيارى اطفال را مى‌بينيم كه مرده متولد مى‌شوند و بسيارى قبل از اينكه خلقتشان تمام گردد سقط مى‌شوند و بعضى ديگر كور و لال و كر به دنيا مى‌آيند و بعضى ديگر پس از ساعتى بعد از ولادت مى‌ميرند بعضى ديگر تا سن احتلام (بلوغ) مى‌مانند بعضى ديگر تا سن پيرى، سر اين اختلاف چيست؟.

حضرت فرمود: خداى تبارك و تعالى از خلق خود سزاوارتر به تدبير امر خلق است زيرا او خالق و مالك ايشان است اگر يكى را از عمر محروم مى‌دارد از چيزى محروم داشته كه سزاوار و مالك آن نبوده و كسى را هم كه عمر مى‌دهد باز چيزى را مى‌دهد كه وى مالك آن نبوده پس خداى تعالى هر چه را كه مى‌دهد از باب تفضل است، و هر چه را نمى‌دهد محض عدل است، او از آنچه مى‌كند بازخواست نمى‌شود بلكه خلق مورد بازخواست او هستند.

جابر مى‌گويد عرضه داشتم: يا بن رسول اللَّه چطور از آنچه مى‌كند بازخواست نمى‌شود؟ فرمود براى اينكه هيچ كارى نمى‌كند مگر آنكه حكمت و صواب باشد و ديگر اينكه او يگانه، متكبر، جبار و واحد قهار است و هر كس در دل خود از آنچه او مى‌راند حرجى احساس كند كافر و هر كه فعلى از افعال او را انكار كند و زشت بشمارد جاحد و انكار كننده شده است‌[١].

مؤلف: اين روايت، روايت شريفى است كه يك قاعده كلى در باب حسنات و سيئات و خوبى و بديها به دست مى‌دهد و آن قاعده كلى اين است كه: حسنات امورى وجودى هستند كه مستند به عطا و فضل خدا هستند، و سيئات امورى عدمى هستند كه زشتى آنها سرانجام به عدم اعطا و صلاحيت نداشتن عبد منتهى مى‌شود و اينكه امام (ع) فرمود: خداى تعالى حتى در آنچه كه مال عبد است مالك‌تر از خود او است وجهش اين است كه خدا مالك بالذات است ولى عبد اگر مالك شده به تمليك خدا مالك شده است و ملك عبد در طول ملك خدا است نه در عرض آن. و اينكه فرمود: چون هيچ عملى انجام نمى‌دهد مگر آنكه حكمت و صواب باشد اشاره است به آن تقريب اولى كه ما در سابق داشتيم، و اينكه فرمود: و او متكبر جبار و واحد قهارى است كه ... اشاره است به تقريب دوم ما كه در تفسير آيه گذرانديم.

[١] توحيد صدوق، ص ٣٩٧.