ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٣٢٧ - شرح و توضيح معنا و مراد آيه و لو لا كلمة سبقت من ربك كه حاكى از تاخير عذاب دنيوى در برابر كفر و اسراف است و برخى وجوه در اين باره

ديگران در چند جاى قرآن مكرر آمده، مانند(وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ)[١] و نيز مانند(وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ إِلى‌ أَجَلٍ مُسَمًّى لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ)[٢] كه در اين سوره به قيد(أَجَلٌ مُسَمًّى) مقيد شده و ما در تفسير دو سوره يونس و هود گفتيم كه مراد از اين كلمه همان قضايى است كه هنگام هبوط دادن آدم از بهشت به زمين راند و فرمود:(وَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ إِلى‌ حِينٍ)[٣].

مردم به حكم اين قضاء در برابر اسراف و كفرشان در بين و فاصله استقرارشان در زمين و اجل مسمايشان ايمن از عذاب استيصالند، مگر آنكه رسولى به سويشان بيايد، و قضاى الهى را در بينشان اجراء نمايد، هم چنان كه فرمود:(وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذا جاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ)[٤].

عذاب استيصالى هم كه دنبال معجزه پيشنهادى مردم در صورت ايمان نياوردن مى‌آيد، به همين قضايى كه گفتيم بر مى‌گردد، حال اين امت هم حال ساير امتها است كه به خاطر وعده‌اى كه در سابق از خداى تعالى گذشته است از عذاب استيصال ايمنند، باقى مى‌ماند قضاى ميان آنان و پيغمبرشان، كه در خصوص اين امت اين قضاء تا مدتى تاخير افتاده، هم چنان كه استفاده آن در ذيل آيه‌(وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ) كه از آيات سوره يونس است گذشت.

بعضى‌[٥] از مفسرين احتمال داده‌اند كه مراد از كلمه وعده خاصى به اين امت باشد، و آن اين باشد كه در خصوص اين امت عذاب تا روز قيامت تاخير افتاده باشد، ولى در همانجا كه آيات سوره يونس را تفسير مى‌كرديم گذشت، كه اين احتمال خلاف ظاهر آيات است، بله كلام خداوند متعال دلالت مى‌كند بر تاخير عذاب تا مدتى، چنانچه گذشت.

نظير اين احتمال در فساد، نظريه جمعى‌[٦] ديگر است كه گفته‌اند: مراد از كلمه

[١] و اگر فرمان قبلى خدا نبود در ميان آنها داورى مى‌شد. سوره يونس، آيه ١٩، سوره هود، آيه ١١٠ و سوره حم سجده، آيه ٤٥.

[٢] و اگر كلمه رحمت سبقت نگرفته بود كه تا وقت معين( تعجيل در عذاب نكند) البته ميان مردم( ستمكار) حكم( به هلاكت) مى‌شد. سوره شورى، آيه ١٤.

[٣] براى شما در زمين جايگاه و زندگانى‌اى است تا سر رسيدى معين. سوره اعراف، آيه ٢٤.

[٤] براى هر امتى رسولى است، همين كه رسولشان آمد، بينشان به عدالت حكم مى‌شود، بدون اينكه بر آنها ستم شود. سوره يونس، آيه ٤٧.

[٥] ( ٥، ٦) روح المعانى، ج ٢٢، ص ١٣٣.

[٦] ( ٥، ٦) روح المعانى، ج ٢٢، ص ١٣٣.