ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٧٨ - جواب نرم ابراهيم
معناى معروف آن كشتن به وسيله سنگباران است، و كلمه هجر به معناى ترك و جدايى است، و كلمه ملى به معناى روزگارى طولانى است[١].
در اين آيه پدر ابراهيم او را تهديد به بدترين كشتنها كرده، و آن سنگسار است كه با آن افراد رانده شده را شكنجه كرده، مىكشند، و آزر، ابراهيم را با اين كلام خود از خود طرد كرده است.
[جواب نرم ابراهيم ٧ در برابر انكار و تهديد آزر و وعده استغفار به او دادن و وجوهى كه در باره استغفار ابراهيم ٧ براى آزر با اينكه مشرك بوده گفته شده است]
(قالَ سَلامٌ عَلَيْكَ سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّي إِنَّهُ كانَ بِي حَفِيًّا).
كلمه حفى به طورى كه راغب گفته به معناى نيكوكار لطيف و مهربان است، و لطيف كسى است كه مراقب حوائج دقيق و باريك محتاجان باشد تا در صدد رفع آنها بر آيد[٢] گفته مىشود حفا- يحفو- حفى و حفوة، و احفاء سؤال به معناى اصرار و التماس در آن است.
ابراهيم (ع) در مقابل تهديد پدر و بديش به او سلام كرد، سلامى كه در آن احسان و امنيت باشد، و نيز به او وعده استغفار داد تا از پروردگارش براى او طلب آمرزش كند و در مقابل تهديد او كه گفت دهرى طولانى از من كناره بگير، گفت: من از شما و اين بتها كه مىپرستيد كناره مىگيرم.
اما اينكه سلام كرد، چون سلام دأب و عادت بزرگواران است، با تقديم آن جهالت پدر را تلافى كرد، او وى را به خاطر حرف حقى كه زده بود تهديد به رجم و طرد كرد، ولى وى او را وعده امنيت و سلامتى و احسان داد، اين همان دستور العملى است كه قرآن كريم در آيه(وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِراماً)[٣] و آيه(وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً)[٤] بيان كرده است، و اما اينكه بعضى[٥] گفتهاند كه: منظورش از سلام، خداحافظى و تحيت جدايى بوده، و خواسته است امر پدر را كه گفت:(وَ اهْجُرْنِي ...) اطاعت كند، حرف صحيحى نيست، زيرا ابراهيم (ع) بعد از مدتها كه از اين گفت و شنود گذشت از قوم خود دورى گزيد.
و اما اينكه گفت: برايت از پروردگارم طلب مغفرت مىكنم با اينكه پدرش مشرك
[١] مجمع البيان، ج ٣، ص ٥١٦.
[٢] مفردات راغب، ماده حفى .
[٣] سوره فرقان آيه ٧٢.
[٤] سوره فرقان آيه ٦٣.
[٥] كشاف، ج ٣، ص ٢١.