ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٥٨٣ - معناى جهاد و اينكه فرمود جاهدوا في الله حق جهاده و وجه اينكه ابراهيم

از آن جناب حكايت كرده كه گفت:(فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي)[١] كه از تركيب اين دو آيه به دست مى‌آيد: تمامى مسلمانان دنيا از هر جا كه باشند فرزندان ابراهيم و از اويند.

و نيز در دعايش گفت:(وَ اجْنُبْنِي وَ بَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ)[٢] كه مقصودش از فرزندانم مسلمانان است، چون به طور قطع مى‌دانيم كه او براى مشركينى كه از صلب او هستند دعا نمى‌كند، و نيز خداى تعالى فرموده:(إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِيُّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا)[٣].

(هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَ فِي هذا)- اين منت دومى است كه خداى تعالى بر مؤمنين مى‌گذارد. و ضمير هو به خداى تعالى بر مى‌گردد. و كلمه من قبل به معناى قبل از نزول قرآن است و كلمه‌(وَ فِي هذا) به معناى در اين كتاب است. و از اينكه ايشان را مسلمان ناميده معلوم مى‌شود كه خدا اسلام آنان را قبول فرموده.

(لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيداً عَلَيْكُمْ وَ تَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ) مراد از اين شهادت گواهى بر اعمال است كه بحث مفصل آن، در تفسير آيه ١٤٣ از سوره بقره و جاهاى ديگر گذشت، و اين آيه مطالب گذشته، يعنى داستان اجتباء، و مساله نفى حرج و وجه تسميه مسلمين به مسلمين را تعليل مى‌كند.

(فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ)- اين جمله تفريع بر همه مطالب قبل است كه خدا با آنها بر مسلمين منت نهاد، يعنى: پس بنا بر اين واجب است بر شما كه نماز به پا داريد، و زكات بپردازيد.- كه اين دو اشاره است به واجبات عبادى و مالى- و در همه احوال متمسك به خدا شويد يعنى به آنچه امر مى‌كند مؤتمر شده، از آنچه نهى مى‌كند منتهى گرديد، و در هيچ حالى از او قطع رابطه مكنيد، چون او مولى و سرپرست شما است شايسته نيست كه بنده از مولاى خود ببرد و آدمى را نمى‌رسد كه با اينكه از هر جهت ضعيف است از ياور خود قطع كند. البته اين دو معنا به خاطر اين است كه كلمه مولى دو معنا دارد يكى سرپرست و آقا و ديگرى ياور.

پس جمله‌(هُوَ مَوْلاكُمْ) در مقام تعليل حكم قبلى است و جمله‌

[١] و هر كه پيرويم كند از من است. سوره ابراهيم، آيه ٣٦.

[٢] مرا و فرزندانم راى از اينكه بت بپرستيم دور بدار. سوره ابراهيم، آيه ٣٥.

[٣] نزديك‌تر از هر كس به ابراهيم كسانى هستند كه پيرويش كردند، و اين پيغمبر است، و كسانى كه به اين پيغمبر ايمان آوردند. سوره آل عمران، آيه ٦٨.