است براى ما صحبت كرد كه خلقت هر يك از شما در شكم مادر بعد از چهل روز در حالى كه نطفه است شروع مى‌شود و به صورت علقه در مى‌آيد، چهل روز هم علقه است، آن گاه به صورت مضغه در مى‌آيد، چهل روز هم مضغه است، آن گاه خداوند فرشته خود را مى‌فرستد تا در آن نفخ روح كند و دستور مى‌دهد تا مقدر او را در چهار جهت بنويسد: يكى رزق، دوم اجل و مدت عمر، سوم عمل، چهارم سعادت و شقاوت.

به آن خدايى كه غير او خدايى نيست، بعضى از شما عمل اهل بهشت را انجام مى‌دهد تا جايى كه ميان او و بهشت بيش از يك ذراع فاصله نماند، ولى آن نوشته از عمل او پيشى گرفته، كار خود را مى‌كند و با ارتكاب چند عمل از اعمال اهل دوزخ او را دوزخى مى‌كند. و بعضى از شما عمل اهل جهنم را مرتكب مى‌شود تا جايى كه ميان او و آتش دوزخ بيش از يك ذراع فاصله نماند، ولى آن نوشته از عمل او پيشى گرفته كار خود را مى‌كند، يعنى او را موفق به چند عمل از اعمال اهل بهشت مى‌سازد و به همان وسيله او را بهشتى مى‌كند[١].

مؤلف: اين روايت به طرق ديگرى نيز از ابن مسعود، ابن عباس، انس و حذيفة بن اسيد روايت شده‌[٢]، البته در متن آنها اختلاف هست. در بعضى از آنها- يعنى روايت ابن جرير از ابن مسعود- آمده كه به فرشته گفته مى‌شود: راه بيفت به سوى ام الكتاب و از روى آن كتاب نسخه‌اى از اوصاف اين نطفه بردار. پس فرشته نزد ام الكتاب مى‌رود و از آن كتاب از مطالبى كه در باره آن نطفه است نسخه برداشته، تمامى صفات آن را مى‌گيرد ....

از طرق شيعه از ائمه اهل بيت (ع) نيز قريب به اين مضمون رواياتى رسيده، مانند آن روايتى كه در قرب الاسناد حميرى از احمد بن محمد، از احمد بن ابى نصر، از حضرت رضا (ع) نقل شده كه در آن آمده: پس همين كه چهار ماهش تمام شد، خداى تبارك و تعالى دو فرشته خلاق مى‌فرستد تا او را صورتگرى كنند و رزق و مدت عمرش، و شقاوت و سعادتش را بنويسند ...[٣].

ما در تفسير اول سوره آل عمران حديث كافى از امام باقر (ع) را كه در باره تصوير جنين و نوشتن مقدرات او است، نقل كرديم. و در آن داشت كه آن دو ملك تمامى مقدرات آن طفل را از روى لوحى كه در پيشانى مادرش مى‌خورد نسخه برداشته و در آخر هر

[١] الدر المنثور، ج ٤، ص ٣٤٤.

[٢] الدر المنثور، ج ٤، ص ٣٤٥.

[٣] قرب الاسناد.