كه همين خود دليل روشنى است بر اينكه مشركين در كار خود دچار تحير شده و نمى‌فهميدند چه كار مى‌كنند؟ يك وقت از راه تهكم با رسول خدا ٦ مواجه مى‌شدند و نامربوط مى‌گفتند، وقتى ديگر دردسر فراهم مى‌نمودند، بار ديگر سخنانى بر خلاف عقيده خودشان گفته با اينكه اصلا نبوت را منكر بودند پيشنهاد معجزه مى‌كردند، معجزاتى كه انبياى گذشته آورده بودند، با اينكه نه آن انبيا را قبول داشتند و نه معجزاتشان را.

ولى به هر حال از اينكه گفتند: بايد آيتى براى ما بياورد كه گذشتگان آوردند ، از اين وعده ضمنى بر مى‌آيد كه اگر يكى از آن آيات كه پيشنهاد كرده‌اند بياورد ايمان خواهند آورد.

(ما آمَنَتْ قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها أَ فَهُمْ يُؤْمِنُونَ) در اين جمله سخن قبلى مشركين و آن وعده‌اى كه ضمنا مشتمل بود رد و تكذيب شده، مى‌فرمايد: اگر آنچه را كه پيشنهاد مى‌كنند برايشان آورده شود، باز هم ايمان نمى‌آورند، چون اقوام گذشته وقتى معجزات پيشنهادى خودشان را هم ديدند ايمان نياوردند و هلاك شدند آن وقت اينان ايمان مى‌آورند؟! و حاصل معناى جمله به طورى كه سياق آن را افاده مى‌كند اين است كه: كفار در وعده‌اى كه مى‌دهند دروغ گويند، و اگر معجزات پيشنهادى آنان را هم نازل كنيم باز ايمان نمى‌آورند، و در نتيجه به همين جرم هلاك خواهند شد، هم چنان كه امت‌هاى گذشته وقتى درخواست معجزه كردند، و معجزه برايشان نازل كرديم، ايمان نياوردند ما نيز هلاكشان نموديم، طبيعت اينان با طبيعت آنان يكى است، و مانند آنان اسراف‌گر و متكبرند، و به هيچ وجه، به هيچ آيتى ايمان نمى‌آورند، پس آيه مورد بحث از يك نظر شبيه به آيه‌(فَما كانُوا لِيُؤْمِنُوا بِما كَذَّبُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ)[١] مى‌باشد.

و بنا بر اين مى‌توان گفت: در آيه شريفه حذف و ايجازى (مختصر گويى) به كار رفته، و تقدير آن چنين است كه: مثلا بگوييم ما آمنت قبلهم اهل قرية اقترحوا الآيات فانزلناها عليهم و اهلكناهم لما لم يؤمنوا بها بعد النزول ا فهم، يعنى مشركى العرب يؤمنون و هم مثلهم فى الاسراف يعنى اهل قريه‌هاى قبل از ايشان كه پيشنهاد معجزه‌ها كردند ايمان نياوردند، و ما معجزه‌اى را كه خواستند فرستاديم و به جرم ايمان نياوردن هلاكشان كرديم، آيا اينان يعنى مشركين عرب با اينكه در اسراف مانند آنان هستند ايمان مى‌آورند؟!

[١] پس آنان به چيزى كه پيش از آن تكذيب كرده بودند ايمان نياوردند. سوره يونس، آيه ٧٤.