برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠٠ - فضيلت تلاوت سوره

تمام اشتباه ابليس در اين بود كه پنداشت، آتش اشرف از خاك است و هرگز نبايد به موجود اشرف دستور داد كه در برابر غير اشرف سجده كند! و تمام اشتباه ابليس در اين دو مقدمه اخير بود.

زيرا آدم تنها از خاك نبود، بلكه عظمتش از آن روح الهى بود كه در آن دميده شد، و گر نه خاك كجا و اين همه افتخار و استعداد و تكامل كجا؟! دوم اين كه: خاك نه تنها كمتر از آتش نيست، بلكه به مراتب برتر از آن است، تمام زندگى و حيات و منابع حياتى از خاك بر مى‌خيزد، گياهان و گلها و تمام موجودات زنده از خاك مدد مى‌گيرند.

در حالى كه آتش با تمام اهميتى كه در زندگى دارد هرگز به پاى آن نمى‌رسد، و تنها ابزارى است براى استفاده كردن از منابع خاكى، آن هم ابزارى خطرناك و ويرانگر.

(آيه ٧٧)- اينجا بود كه مى‌بايست اين موجود پليد از صفوف ملأ اعلى و فرشتگان عالم بالا اخراج گردد، لذا خداوند به او خطاب كرد و «فرمود:

از آسمانها (و صفوف ملائكه) خارج شو كه تو رانده درگاه منى»! (قالَ فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّكَ رَجِيمٌ).

اينجا جاى پاكان و مقربان است، نه جاى آلودگان و سركشان و تاريك دلان.

(آيه ٧٨)- و سپس افزود: «و مسلما لعنت من بر تو تا روز قيامت خواهد بود» و هميشه مطرود از رحمت من خواهى بود (وَ إِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلى‌ يَوْمِ الدِّينِ).

(آيه ٧٩)- مهم اين است كه انسان هنگامى كه از اعمال زشت خود نتيجه شومى مى‌گيرد بيدار شود، و به فكر جبران بيفتد، اما چيزى خطرناكتر از آن نيست كه همچنان بر مركب غرور و لجاج سوار گردد، و به مسير خود به سوى پرتگاه ادامه دهد و اين همان سرنوشت شومى بود كه دامن «ابليس» را گرفت.

اينجا بود كه «حسد» تبديل به «كينه» شد، كينه‌اى سخت و ريشه‌دار.

چنانكه قرآن مى‌گويد: «عرض كرد: پروردگارا! مرا تا روزى كه انسانها برانگيخته مى‌شوند مهلت ده» (قالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلى‌ يَوْمِ يُبْعَثُونَ). مهلتى كه از