برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٩ - هدايت و ضلالت از سوى خداست!

توضيح اين كه: گاه انسان راه را به كسى كه طالب آن است با دقت تمام و لطف و عنايت نشان مى‌دهد، اما پيمودن راه و رسيدن به مقصود بر عهده خود اوست.

ولى گاه دست طالب راه را مى‌گيرد و علاوه بر ارائه طريق او را به مقصد مى‌رساند.

البته نقطه مقابل آن «اضلال» است.

يك نگاه اجمالى به آيات قرآن به خوبى روشن مى‌سازد كه قرآن هدايت و ضلالت را فعل خدا مى‌شمرد، و هر دو را به او نسبت مى‌دهد.

مطالعه سطحى اين آيات و عدم درك معنى عميق آنها سبب شده است كه گروهى در تفسير آنها به «ضلالت» بيفتند و زير آوارهاى مكتب «جبر» مدفون گردند.

اما دقيقترين تفسيرى كه با همه آيات هدايت و ضلالت سازگار است و همه آنها را به خوبى تفسير مى‌كند اين است كه بگوئيم:

هدايت تشريعى به معنى ارائه طريق، جنبه عمومى و همگانى دارد و هيچ قيد و شرطى در آن نيست، چنانكه در آيه ٣ سوره دهر آمده: «ما راه را به انسان نشان داديم خواه شكرگزارى كند يا كفران» و در آيه ٥١ سوره آل عمران مى‌خوانيم: «تو همه انسانها را به صراط مستقيم دعوت مى‌كنى» بديهى است دعوت پيامبر مظهر دعوت خداست چرا كه هر چه او دارد از خدا دارد.

و در باره جمعى از منحرفان و مشركان در آيه ٢٣ سوره نجم آمده است:

«هدايت الهى از سوى پروردگار به سراغ آنها آمد».

اما هدايت تكوينى به معنى ايصال به مطلوب و گرفتن دست بندگان و گذراندن آنها از تمام پيچ و خمهاى راه، و حفظ و حمايت از آنها تا رساندن به ساحل نجات كه موضوع بحث بسيارى ديگر از آيات قرآن است هرگز بى‌قيد و شرط نمى‌باشد، اين هدايت مخصوص گروهى است كه اوصاف آنها در قرآن بيان شده و اضلال كه نقطه مقابل آن است نيز مخصوص گروهى است كه اوصاف آنان نيز بيان گشته.