برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٥ - ١- اعتقاد به معاد يك امر فطرى است

فراموش نكنيد ما بحث معاد را بعد از پذيرش وجود خداوند حكيم و دانا دنبال مى‌كنيم، ما معتقديم هر چه او در وجود ما آفريده روى حساب است، بنابر اين عشق به بقا نيز بايد حسابى داشته باشد، و آن هماهنگى با آفرينش و جهان بعد از اين عالم است.

به تعبير ديگر اگر دستگاه آفرينش در وجود ما عطش را آفريد، دليل بر اين است كه آبى در خارج وجود دارد، همچنين اگر غريزه جنسى و علاقه به جنس مخالف در انسان وجود دارد نشانه اين است كه جنس مخالفى در خارج هست، و گر نه جاذبه و كشش بدون چيزى كه به آن مجذوب گردد با حكمت آفرينش سازگار نيست.

از سوى ديگر هنگامى كه تاريخ بشر را از زمانهاى دوردست و قديميترين ايام بررسى مى‌كنيم نشانه‌هاى فراوانى بر اعتقاد راسخ انسان به زندگى پس از مرگ مى‌يابيم.

آثارى كه امروز از انسانهاى پيشين- حتى انسانهاى قبل از تاريخ- در دست ما است، مخصوصا طرز دفن مردگان، كيفيت ساختن قبور، و حتى دفن اشيائى همراه مردگان، گواه بر اين است كه در درون وجدان ناآگاه آنها اعتقاد به زندگى بعد از مرگ نهفته بوده است.

يكى از روانشناسان معروف مى‌گويد: «تحقيقات دقيق نشان مى‌دهد كه طوائف نخستين بشر داراى نوعى مذهب بوده‌اند، زيرا مردگان خود را به طرز مخصوص به خاك مى‌سپردند و ابزار كارشان را در كنارشان مى‌نهادند، و به اين طريق عقيده خود را به وجود دنياى ديگر به ثبوت مى‌رساندند.

اينها نشان مى‌دهد كه اين اقوام زندگى پس از مرگ را پذيرفته بودند، هر چند در تفسير آن راه خطا مى‌پيمودند، و چنين مى‌پنداشتند كه آن زندگى درست شبيه همين زندگى است.

به هر حال اين اعتقاد قديمى ريشه‌دار را نمى‌توان ساده پنداشت و يا صرفا نتيجه يك تلقين و عادت دانست.