برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٨ - هدايت و ضلالت از سوى خداست!

چه رسد به بتها كه موجوداتى بى‌ارزش و بى‌خاصيتند.

اين آيه نويدى است براى همه پويندگان راه حق و مؤمنان راستين مخصوصا در محيطهائى كه در اقليت قرار دارند و از هر سو مورد تهديدند.

در دنباله اين آيه و آيه بعد اشاره به مسأله «هدايت» و «ضلالت» و تقسيم مردم به دو گروه «گمراه» و «هدايت يافته» و اين كه همه اينها از ناحيه خدا است مى‌كند، تا روشن شود تمامى بندگان نيازمند درگاه اويند، و بى‌خواست او چيزى در عالم رخ نمى‌دهد، مى‌فرمايد: «و هر كس را خداوند گمراه كند هيچ هدايت كننده‌اى ندارد» (وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ).

(آيه ٣٧)- «و هر كس را خدا هدايت كند هيچ گمراه كننده‌اى نخواهد داشت» (وَ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُضِلٍّ).

بديهى است نه آن ضلالت بى‌دليل است، و نه اين هدايت بى‌حساب، بلكه هر يك تداومى است بر خواست خود انسان و تلاش او.

و چه بيخبرند كسانى كه رابطه اين گونه آيات را از آيات ديگر قرآن بريده و آن را گواه بر مكتب جبر گرفته‌اند، گوئى نمى‌دانند كه آيات قرآن يكديگر را تفسير مى‌كنند.

بلكه در ذيل همين آيه شاهد گويائى بر اين معنى است، چرا كه مى‌فرمايد:

«آيا خداوند توانا و داراى مجازات نيست»؟ (أَ لَيْسَ اللَّهُ بِعَزِيزٍ ذِي انْتِقامٍ).

مى‌دانيم انتقام از ناحيه خداوند به معنى مجازات در برابر اعمال خلافى است كه انجام شده، اين نشان مى‌دهد كه اضلال او جنبه مجازات دارد، و عكس العمل اعمال خود انسانهاست، و طبعا هدايت او نيز جنبه پاداش و عكس العمل اعمال خالص و پاك و مجاهده در طريق «اللّه» دارد.

هدايت و ضلالت از سوى خداست!

هدايت در لغت به معنى دلالت و راهنمائى توأم با لطف و دقت است و آن را به دو شعبه تقسيم كرده‌اند: «ارائه طريق» و «ايصال به مطلوب» و به تعبير ديگر «هدايت تشريعى» و «هدايت تكوينى».