جلوه‌های دلنواز ماه - ابن حسینی، سعید - الصفحة ١٥٧ - ١ ریاکاری در تعلیم و تعلّم

ب: داستانهایی از رياکاری

· قال اللّه الحكيم: (وَ لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَ رِئَاءَ النَّاسِ)[١] شما مؤمنان همانند کسانی نباشيد كه براى هوی و هوس و رياکاری از شهرهاى خود برای جهاد خارج شدند.

· قال رسول اللّهﷺ: (إنّ اللّه َلا يَقبَلُ عَملاً فيهِ مِثقالُ ذَرَّهٍ مِن رياءٍ)[٢]خداوند عملى را كه در آن ذره‌ای ريا و خود نمایی باشد نمى‌پذیرد.

شرح كوتاه: «ریا» از مادّه «رأی» گرفته شده است و در اصطلاح به این معناست که شخص، کاری را به انگیزه جلب توجه دیگران و نشان دادن به آنان انجام دهد[٣] فرد ریاکار، قصدش از کار خیر، تظاهر و نشان دادن به مردم است، نه جلب رضایت خداوند. ریاکاری در قرآن و روایات به شدّت مورد نکوهش قرار گرفته و یکی از نشانه‌های نفاق شمرده شده ‌است. ریاکاری دارای مراتبی است که برخی روشن و برخی مخفی است.

تشخیص مراتب مخفی آن امر بسیار مشکلی است از این جهت ائمه اطهارb برای آن، علایم و نشانه‌هایی بیان نموده‌اند. مثلاً اگر کسی در خلوت و تنهایی رغبتی به عبادت ندارد و نماز خود را با کسالت بخواند، ولی در مسجد یا اجتماعات دیگر و در انظار عمومی ‌با نشاط و رغبت نماز بخواند، این خود یکی از علائم، ریاکاری است. در روایتی امیرمؤمنان٧ برای ریا کار سه نشانه ذکر نمودند:

[١].[٢٢٨] سوره انفال، آیه ٤٧.

[٢]. تنبيه الخواطر، ج ١ ص ١٨٧ .

[٣].معجم مقاییس اللغة، ابن فارس؛ ج۲، ص۴۷۳.