دو نفر از انصار با هم اختلافی پيدا كردند. يكی از آن‌ها به ديگری ‌گفت: من حقّم را به زور از تو خواهم گرفت؛ زيرا جمعيت قبيله من بیشتر از قبیله تو است! ديگری گفت: برای داوری نزد رسول‌اللهﷺ می‌رويم. نفر اوّل نپذيرفت و اختلاف شدّت گرفت و گروهی از دو قبيله با دست خالی و برخی دیگر با كفش و حتّی شمشير به يكديگر حمله كردند در اینجا بود که آيه ذیل نازل شد و وظيفه مسلمانان را در برابر اين‌گونه اختلافات و ایجاد صلح و آشتی بین آنان روشن ساخت.

(وَ إِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَی الْأُخْرَی فَقَاتِلُوا الَّتِی تَبْغِی حَتَّی تَفِي‌ءَ إِلَی أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ)[١] هر گاه دو گروه از مؤمنان با یکدیگر به نزاع و جنگ برخاستند، بین آن‌ها صلح و آشتی بر‌قرار کنید و اگر یکی از آن دو گروه «حاضر به صلح نشد و از روی ظلم» به دیگری تجاوز کرد، با گروه متجاوز نبرد کنید تا زمانی که به فرمان خدا بازگردد. هر گاه بازگشت «و زمینه صلح فراهم شد» در میان آن دو عادلانه حکم کنید که خداوند عدالت پیشگان را دوست می‌دارد. [٢]

نکته: آیه شریفه اختصاص به آن واقعه خاص در عصر رسول اللهﷺ ندارد بلکه به عنوان قانون کلّی و عمومی ‌برای همیشه و در همه جا جاری است. به این معنی که هر گاه بین دو گروه از مؤمنان آتش نزاع و جنگ شعلهور شود، مؤمنان در هر کجای عالم موظّفند میان آنها صلح و آشتی بر قرار سازند. درست است که «اقتتلوا» از ماده قتال و به معنی جنگ است ولی قتال خصوصیّت ندارد بلکه هر گونهنزاعو درگیری را شامل می‌شود هر چند به مرحله جنگ و قتال نرسیده باشد. لذا اگر زمینه درگیری و نزاع بین مسلمانان فراهم شود و بیم آن رود که مشاجرات لفظی مقدمه بر نزاع خونین واقع گردد، اقدام برایاصلاحبه عنوان پیشگیری از اختلاف لازم

[١] سوره حجرات، آیه ٩، ١٠.

[٢].[١٦] تفسير قرطبي، القرطبي، شمس الدين، ج ، ١٦ص، ٣١٦.