جلوه‌های دلنواز ماه - ابن حسینی، سعید - الصفحة ١٧١ - ١ اخلاق الهی

شماره ٦: اخلاق نیکو

· قال اللّه الحكيم: (إِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ).[١] بدرستی که تو اى پيامبر، دارای اخلاق بسیار نيكو و پسندیده‌ای هستی.

· قال رسول اللّهﷺ: (إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْأَخْلَاقِ‌).[٢] رسول اللّهﷺ فرمود: جز این نیست که من مبعوث شده‌ام تا مکارم انسانی را به کمال رسانده و تكميل نمایم.

شرح كوتاه: حسن خلق به معنای عام آن عبارت است از حالت اعتدال در صفات نفسانی، به این معنی که انسان واجد همه صفات اخلاقی، همچون شجاعت ‌و عطوفت... و فاقد تمام رذائل اخلاقی، همچون حسد و تکبر... باشد و از حالت افراط و تفریط در این صفات اجتناب کند. این معنی از حُسن خلق، تابع اتّصاف انسان به همه ‌محاسن اخلاقی و اعتدال در آن‌ها است، همچنان که حسن ظاهری انسان با زیبایی و تناسب همه اعضاء محقّق می‌شود، حسن خلق و زیبایی باطنی به معنای عام هم با تحقّق همه صفات پسندیده و پاک کردن نفس از همه صفات زشت نفسانی محقّق می‌شود.

اما حسن خلق به معنای خاص آن، حالت درونی است که به‌ واسطهٔ آن حالت، فرد از معاشرت نیکو با مردم برخوردار است و نسبت به مردم با کمال تواضع و فروتنی همراه با عطوفت، مهربانی، نرمی ‌و خوشرویی رفتار می‌کند به طوری که دیگران مشتاق دیدار او هستند و در نبود او احساس دلتنگی می‌کنند. این صفت اخلاقی،

[١].[٢٥٤] سوره قلم، آیه ٤.

[٢].[٢٥٥] مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، محدّث نوري، میرزا حسین، ج‌١١، ص: ١٨٧‌.