پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٤٧ - با بردگان

نزديك مى‌نماياند و نزديك را دور، و از همنشينى با فاسق بپرهيز چراكه او تو را به لقمه نانى يا كمتر از آن خواهد فروخت، و از همنشينى با بخيل بپرهيز چراكه او تو را در شرايطى كه سخت به كمك مالى نياز دارى از مال خود محروم خواهد ساخت، و از همنشينى با احمق بپرهيز چراكه چون خواهد به تو نفعى رساند ضرر مى‌رساند، و از همنشينى با كسى كه قطع رحم مى‌كند بپرهيز كه من او را در كتاب خدا لعنت‌شده يافتم ...[١].

٢. فرزندم بر مصيبت بردبارى كن، به حقوق ديگران تجاوز مكن، و خواسته برادرت را در چيزى كه ضررش برايت از نفعش بيشتر است اجابت مكن‌[٢].

٣. فرزندم خداوند تو را بر من ترجيح نداده لذا تو را به مراعات حال من سفارش كرده است و مرا بر تو ترجيح داده لذا مرا از تو بيم داده است، بدان‌كه بهترين پدر براى فرزند آن است كه محبت فرزند او را به تفريط در محبت نكشاند و بهترين فرزند آن است كه كوتاهى‌اش او را به حد عاق والدين نرساند[٣].

با بردگان‌

امام سجاد عليه السّلام با بندگان خود نيز با عطوفت، مهربانى و مدارا رفتار كرده و با آنان چون فرزندان خود برخورد مى‌نمود، محبت و مدارايى كه آنان زير سايه امام سجاد عليه السّلام مى‌ديدند حتى در سايه پدران خود هم نديده بودند، آن حضرت حتى بردگانى را كه مرتكب گناه مى‌شدند نيز مجازات نمى‌كرد[٤].

روزى يكى از بندگان خود را صدا كرد و او جواب آن حضرت را نداد بار دوم او را صدا كرد و باز جواب نداد بار سوم با كمال لطف و مدارا به او

[١] . اصول كافى ٢/ ٣٧٦، الاختصاص ٢٣٩، تحف العقول/ ٢٧٩، البداية و النهاية ٩/ ١٠٥.

[٢] . البيان و التبيين ٢/ ٧٦، العقد الفريد ٣/ ٨٨.

[٣] . العقد الفريد ٣/ ٨٩.

[٤] . اقبال الاعمال ١/ ٤٤٣- ٤٤٥ مسندا از تلعكبرى از ابن عجلان از امام صادق عليه السّلام و به نقل از اقبال در بحار الانوار ٤٦/ ١٠٣- ١٠٥ و ٩٨/ ١٨٦- ١٨٧.