پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٩٦ - جلوههايى از عرفان الهى در مناجات امام سجاد عليه السلام

شهادت در راه خدا است»[١] به وضوح نمايان است، اين همان روح لطيفى است كه دعاهاى صحيفه سجاديه و مناجات خمسة عشرة از او صادر شده و اين بهترين شاهد بر اجتماع روح حماسى با روح دعا، مناجات و عبادت در آن حضرت است.

نقش‌آفرينى اين حقيقت آنجا روشن مى‌شود كه مى‌بينيم دعاهاى امام سجاد نيز داراى همين دو جنبه يعنى جنبه سياسى، جهادى اجتماعى و اخلاقى در كنار جنبه معارفى و عبادى و داراى اهدافى متغير و فراگير بوده است.

دعاهاى امام سجاد عليه السّلام داراى ابعاد وسيع فكرى از جهت حل‌وفصل مسائل اعتقادى اسلام بوده است، اعتقاداتى كه پس از وزش طوفان جريانات فكرى الحادى مانند تشبيه، جبر، ارجاء و ... بر اصول عقايد اسلامى،- كه البته دست حكومت اموى با هدف نابودى اسلام و بازگشت به جاهليت پيشين در پس پرده ترويج اين عقايد بوده است- نياز مبرمى به نصوص معتبر در پاسخ گويى به شبهات مطرح‌شده داشتند.

البته در شرايطى كه حكومت وقت هركس را كه به قصد مبارزه با اين افكار وارد ميدان مى‌گرديد قلع و قمع و نابود كرده و همه را نه‌تنها از ميدان به در كرده كه به تعقيب آن نيز مى‌پرداخت و صداى آنان را در گلو خفه مى‌كرد سياست امام زين العابدين عليه السّلام بر اين قرار گرفت كه رويه دعا را در پيش گيرد كه موفقترين وسيله براى اشاعه حقايق و ماندگارى آن و ايمنترين راهى است كه از دست قدرت حاكم به دور بوده قوى‌ترين وسيله ارتباط سرّى مكتوب و مورد اطمينان بود.

[١] . محدث قمى، نفس المهموم/ ٤٠٨.