منطق دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٠٦ - پيدا كردن صورت قياس و مادت قياس

ليكن اندر جدل نيكوست، كه‌ [١] ظاهرى و عامى‌ [٢] مردم عيب اين‌ [٣] ندانند، و بپذيرند [٤].

پيدا كردن صورت قياس و مادت قياس‌

[٥] صورت قياس اين اقتران و تأليف بود كه اندر [٦] ميان مقدّمات افتد، چنان كه گفته آمد [٧].

و امّا مادت قياس مقدمات بوند و هر چند [٨] درستر بود [٩]، قياس درستر بود.

[١] - كه هر ظاهرى الخ- ل،- كه ظاهرى دارد و عامه- ط،- كه ظاهرى و دعامى- ه.

[٢] - كه هر ظاهرى الخ- ل،- كه ظاهرى دارد و عامه- ط،- كه ظاهرى و دعامى- ه.

[٣] - عيب آن- كب،- اين عيب- د.

[٤] - نپذيرند- د- ل،- نپذيرد- آ،- عيب چهارم اين طريق آنست كه الگاريم- كه اوصاف خانه منحصر در ا ب ج است، و اقسام علت منحصر است در آنكه خصم شمرد، و ج مثلا كه متصور بوده علت حدوث است؛ از كجا كه او علت است باين وجه- كه هر جا كه او يافت شود، حدوث يافت شود؟! شايد كه ج دو قسم باشد، و يك قسم او علت حدوث باشد، و قسم دوم علت نباشد. پس از آنكه گويند: علت نه ا است، و نه ب است لازم نيايد كه ج مطلق علت است، پس ظاهر شد كه اين طريق يقينى نيست، ليكن در جدل نيكو است [و] مردم ظاهرى و عامى عيب اين طريق ندانند، و او را قبول كنند- ن.

[٥] - بى: و مادّت قياس- ه- ن.

[٦] - در- ن.

[٧] - كه مذكور شد- ن.

[٨] - باشد هر چند- ن.

[٩] - بى بود- ك،- بوند- ل،- باشد- ن.