منطق دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٠٥ - راه جدليان اندر دليل بردن بغايب از شاهد

بود، و يك گونه از وى علت نبود، و يك‌ [١] گونه علّت بود.

چنان كه اگر از اوّل اين قسمت چهار كردندى، يكى فلانى‌ [٢]، و يكى باستارى‌ [٣]، و يكى بهمانى‌ [٤] چنين، و يكى بهمانى چنان؛ و باز درست شدى كه علّت، فلان- و باستار نيست‌ [٥]، واجب نيامدى كه هر [٦] كدام بهمان كه مانده بودى، علّت بودى. و ليكن يكى‌ [٧] ازين دو بهمان بودى. هم چنين كه اكنون سه قسمت كرد، و بهمان را بجمله گرفت‌ [٨]، واجب نبايد بدان كه وى قسمت نكرد [٩] كه هر بهمانى‌ [١٠] علّت بود.

آرى علّت اندر جمله اين‌ [١١] چيزهاست كه بهمان‌اند [١٢]، و ليكن نه هر بهمانى. پس بدين سبب معلوم شود، كه اين راه‌ [١٣] نه يقين است، و

[١] - يكى- د،- ديگر- ل.

[٢] - فلان- آ،- از فلانى- ه.

[٣] - باستار- آ.

[٤] - بهمان- ل.

[٥] - نيست و- م- ك،- علت فلانى و باستارى است و- ه.

[٦] - بى: هر- ط.

[٧] - بى: يكى- د.

[٨] - گرفت و- آ.

[٩] - بكرد- د،- نكرده- ك.

[١٠] - بهمان- م- ك- ه- ط.

[١١] - آن- ه- ط- كب- د- آ.

[١٢] - آيد- آ.

[١٣] - اين را- ه.