منطق دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٤١ - تفسير كردن لفظ ذاتى كه اندر مقدمات برهانى گويند

خواهند، و جز آن خواهند. و بجمله‌ [١] اينجا بذاتى چيزى خواهند [٢] كه ذات را [٣] از خود بود يا چيزى بود كه اندر حدّ موضوع خود آيد [٤]، و دانسته كه اين‌ [٥] مر ذات را بخودى خود بود [٦]. يا چيزى بود كه موضوع اندر [٧] حدّ وى آيد [٨] كه ذات موضوع صناعت را [٩] از خود بود و نه از بهر چيزى بود- كه از وى‌ [١٠] عامتر است چنانكه جنبش مردم را.

نه از بهر مردمى است، كه‌ [١١] از بهر جسمى است، و جسمى‌ [١٢] عامتر است از مردمى.

و نه از بهر موضوعيست‌ [١٣] كه از وى خاصّتر است، چنان كه دبيرى جسم را كه‌ [١٤] از بهر انسانست‌ [١٥]- كه تا انسان نبود، جسم دبير نشود.

[١] - و فى الجمله- ن،- بى: «و جز آن خواهند»- ك.

[٢] - خواهد- ق،- بى: «و بجمله اينجا بذاتى چيزى خواهند»- م- ك.

[٣] - ذات آن- ن.

[٤] - بى: خود- ن،- خود درآيد- كب.

[٥] - اين ذات را بخود خود حاصل است- ن.

[٦] - اين ذات را بخود خود حاصل است- ن.

[٧] - در- ن.

[٨] - آمد- د.

[٩] - را آن- ن.

[١٠] - بى: از وى- ن.

[١١] - بلكه- ن.

[١٢] - بى: است- ن- ل،- است و جسم- م- ك.

[١٣] - بى: است- ن،- موضوعيست موضوعى- ق.

[١٤] - بى: كه- ه.

[١٥] - انسانيست- ه- ل- كب- ن،- انسانيت- د،- انسانيست- ط،- انسانست اسلت- ق.