منطق دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ٥٣ - پيدا كردن حكمهاء نقيض

اين گاه آنگاه است، كه‌ [١] اندر دريا بود. و منفصل بحقيقت آن بود كه اين ناسازگارى بود، و ليكن حكم بيرون از آن‌ [٢] قسمتهاش نبود. چنان كه گوئى: اين شمار: يا [٣] برابر بود، يا كم، يا بيش.

پيدا كردن حكمهاء [٤] نقيض‌

نقيض قضيّه قضيّتى بود مخالف وى بموجبى- و سالبى. اگر وى موجب بود، اين سالب بود. و اگر وى سالب بود، اين موجب بود. و از صورت خلاف ايشان هرآينه بايد كه‌ [٥] يكى راست بود، و يكى دروغ بود، آنگاه يك مر ديگر [٦] را نقيض بوند [٧].

و شرطهاء صورت اين خلاف آنست- كه بايد كه: [٨] معنى موضوع- و محمول، و مقدم- و تالى، يكى بود، و الا هر دو مر يكديگر را نقيض‌ [٩] نبوند.

چنان كه كسى گويد: كه‌ [١٠] برّه را پدر [١١] بود، و ديگرى گويد [١٢]: برّه را پدر [١٣]

[١] - بى: كه- د،- بود كه- كب.

[٢] - بى: آن- م- ك،- بيرون آن- ه،- كه خلاف ميان اجزاء باشد و حكم بخلاف از اقسام او بيرون نباشد- ن.

[٣] - اين شمار با آن شمار- د،- اين شمار با آن شمار يا- كب- ظ،- اين شمار يا برابر شمارى ديگرست يا كم ازوست يا بيشتر ازوست- ن.

[٤] - حكمتهاى- د،- حال- كب.

[٥] - بى: كه- كب،- و ازو صورت الخ- م- ك،- بى: هرآينه- ن.

[٦] - يكى الخ- م- ك- ه- كب- د،- هر يك الخ- ل،- يكى مر ديگرى- د- خ ه- ن.

[٧] - بود- د- ن.

[٨] - بى: كه- د.

[٩] - بى: را- ل،- را نقيضى- د،- بى: مر- ن.

[١٠] - بى: كه- كب.

[١١] - پذر- ق.

[١٣] - پذر- ق.

[١٢] - ديگر الخ- ق،- ديگر گويد كه- ل- آ، ديگرى گويد كه- ه.