منطق دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٠٧ - پيدا كردن صورت قياس و مادت قياس

و قياسها بصورت همه‌ [١] يك گونه بود [٢] و ليكن نه همه‌ [٣] از مقدّماتى‌ [٤] راست بوند، كه بسيار [٥] قياسها بوند [٦] كه مقدّمات ايشان بگمان‌ [٧] بوند- و نه بحقيقت بوند، و بجمله.

مقدّمات‌ [٨] هر قياسى‌ [٩] از دو برون نبود [١٠]:

يا مقدماتى بوند كه ايشان را [١١] نخست بقياسى‌ [١٢] و حجتى درست كرده بوند بحقيقت يا بگمان، و چون ايشان را درست كرده بوند [١٣] آنگاه ايشان را مقدّمه قياس كنند زيرا كه ايشان‌ [١٤] بنفس خويش پذيرفته نه‌اند [١٥]، و شايد كه اندر ايشان شكّ كند [١٦] كسى.

[١] - بى: همه- ن،- هم- ط.

[٢] - گون بود- م- ك،- گونه بوند- ه- ط- كب- د،- گونه باشند- ن.

[٣] - همه بود- ك.

[٤] - مقدمات- آ- ن.

[٥] - بسيارى- كب.

[٦] - مقدمات باشد بلكه بسيار قياسها باشد- ن.

[٧] - بگمان باشد و حقيقى نبود و فى الجمله اينكه- ن.

[٨] - بى: «مقدمات» تا «و بجمله»- ه.

[٩] - قياس- ه.

[١٠] - نباشد- ن.

[١١] - بى: را- ه.

[١٢] - بى: را- ه،- باشد كه آن را بقياسى- ن،- بوند كه ايشان را نخست بقياس- د.

[١٣] - بودند- د،- بى: «بحقيقت» تا «كرده بودند»- آ، درست نكرده باشند بحقيقت‌يابگان، و حجتى ايشان را درست كرده باشند- ن.

[١٤] - ايشان را- د.

[١٥] - بى: نه- آ،- خود پذيرفته نيند- ن.

[١٦] - كنند- د.