منطق دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٠٨ - پيدا كردن صورت قياس و مادت قياس

و يا مقدماتى بوند، كه هم چنين ايشان را گرفته باشند [١]، بر آن حكم كه ايشان خود [٢] درست‌اند و هرگاه كه مقدّمات قياس، چنان باشند [٣] كه اندر قسم پيشين گفتيم، هرآينه ايشان را مقدّماتى‌ [٤] ديگر درست كرده باشند، و اين را آخر بود، و بمقدّماتى رسد [٥]، كه ايشان را بديگر مقدّمات درست نكنند. و [٦] ايشان بحقيقت اصل بوند.

اگر نيك بوند، و [٧] حق، و درست،- قياسها- كه- بر ايشان بنا كرده باشند؛ درست و حقّ بوند.

و اگر باطل بوند، آنچه بر ايشان بنا كرده باشند باطل باشد [٨].

پس چون اقسام اين مقدّمات پيشين بدانيم، اقسام اصلهاء [٩] قياسها، و مادّتهاء قياسها- بدانيم، تا برهانى كدامست؟ و جدلى كدامست؟ و مغالطى‌

[١] - باشند و- د- كب.

[٢] - بى: خود- كب،- خود را- ق،- كه آن خود- ه.

[٣] - باشد- (همه نسخ جز: ق- و: د).

[٤] - بمقدماتى- د- ه- كب.

[٥] - مقدماتى رسد- آ،- بمقدماتى رسند- د.

[٦] - بى: و- كب،- كنند و- آ.

[٧] - بى: و- آ.

[٨] - باشند- آ،- باشد و- ه.

[٩] - اصل- كب،- ع،- اصلها و- ه.