الغارات - تلخیص و ترجمه عبدالمحمد آیتی - الصفحة ٢٤٨

ابو عمرو قرظة بن كعب خزرجى، فاتح رى در سال ٢٣ هجرى. بعدها از ياران على بود و در هر سه جنگ جمل و صفين و نهروان در كنار آن حضرت بود.

بر گرفته از آيه ٧١/ سوره مائده.

سواد، ناحيه‌اى از عراق كه در عهد عمر بن خطاب به دست مسلمانان افتاده و به سبب نخلستانها و كشتزارهاى سبزش چنين نام گرفته است (از معجم البلدان).

ابناء (پسران) مراد ايرانيانى هستند كه در زمان خسرو انوشيروان براى راندن حبشيان به يمن رفتند و در آنجا ماندند.- م.

معقل بن قيس تميمى رياحى، از رجال كوفه و ابطال آن. شيخ طوسى آن را از اصحاب على (ع) شمرده است.

شادروان محدث احتمال داده كه «يزيد بن مغفل» بايد عبد اللّه بن يزيد بن مغفل باشد. شرح حال او خواهد آمد.

از آيه ٩٦ سوره نحل.

منجاب بن راشد بن اصرم مردى از بنى ضبه در كوفه سكونت گرفت و از پيامبر روايت مى‌كرد. او را از صحابه شمرده‌اند. (ابن اثير، اسد الغابه)

ابو الصّديق، بكر بن عمرو، از مردم بصره بود و از راويان ثقه. در سال ١٨٠ ه درگذشته است (تقريب التهذيب و ميزان الاعتدال ٤/ ٥٣٩).

نعمان بن صهبان راسبى، شيخ طوسى رجال او را از اصحاب امير المؤمنين على (ع) شمرده است.

ذهل بن حارث ذهلى در كوفه به دست خوارج كشته شد (تاريخ طبرى ٦/ ٢٤١. حوادث سال ٧٦).

خفّان مكانى است نزديك كوفه و جاى شيران.

عبد اللّه بن وهب راسبى نخست از ياران على (ع) بود، بعد از واقعه حكميت بر او خروج كرد. خوارج نهروان او را امير خود ساختند. عبد اللّه بسيار نماز مى‌خواند آنسان كه پيشانى و زانوها و دستهايش پينه بسته بود. در نهروان كشته شد. (الاصابه، حرف عين)

زيد بن حصين اسلمى از مهاجرين و از ياران على بود.

حواشى بخش دوّم‌

عمرو بن محصن: اين عمرو بن محصن شناخته نشده. شادروان محدث مى‌گويد عمرو بن محصن كه ابو احيحه كنيه داشته و از اصحاب على (ع) بوده در صفين كشته شده و در واقعه ابن حضرمى حضور نداشته است. بنابراين محتمل است كه اين عمرو بن محصن از اصحاب معاويه بوده باشد. (رك الغارات چاپ محدث ص ٣٧٤.- م.)

سعد ذابح: از صورتهاى فلكى و آن دو ستاره است كه ميان آنها به قدر يك ذراع فاصله است در نزديك يكى از آنها ستاره كوچكى است كه گويى مى‌خواهد آن را ذبح كند. سعد ذابح از منازل قمر است. توضيح آنكه ماه را در مسير فلكى خود بيست و هشت منزل است (به اعتبار اينكه ماه قمرى بيست و هشت روز و كسرى است و از كسر صرف نظر شده و قمر هر روز تقريبا در يكى از منازل است) و هر يك از اين منزلها به نام صورت فلكى يا ستاره‌اى ناميده شده است كه قمر از برابر آن مى‌گذرد. اين منازل عبارتند از ١- شرطان (دو شاخ) ٢- بطين ٣- ثريا ٤- دبران ٥- هقعه ٦- هنعه ٧- ذراع ٨- نثره ٩- طرف ١٠- حبهه ١١- زبره ١٢- صرفه ١٣- عواء ١٤- سماك (اعزل و رامح) ١٥- غفر ١٦- زبانى ١٧- اكليل ١٨- قلب ١٩- شوله ٢٠- نعائم ٢١- بلده ٢٢- سعد ذابح ٢٣- سعد بلع ٢٤- سعد السّعود ٢٥- سعد الاخبيه ٢٦- فرغ مقدم (نخستين) فرغ مؤخر (دوم) رشاء (بطن الحوت).- م.

اشاره به جنگ جمل است.- م.