الغارات - تلخیص و ترجمه عبدالمحمد آیتی - الصفحة ٢٤٢ - حواشى بخش اوّل
بر گرفته از آيه ٢٠ سوره هود.
عبد اللّه بن حسن، مراد عبد اللّه بن حسن بن حسن بن على (ع) است.
مغيرة بن مقسم ضبّى مردى نابينا و از ثقات راويان بود. در سال ١٣٦ درگذشت. (طبقات ابن سعد. ط ليدن ٦/ ٢٣٥ و تقريب التهذيب ٢/ ٢٧٠).
قدامة بن عتّاب كوفى از على (ع) روايت مىكند.
كناسه از محلههاى كوفه است (بنگريد به معجم البلدان ياقوت).
ابو المغيره عبد اللّه بن ابى هذيل كوفى، از روات ثقه بود. در زمان امارت خالد بن عبد اللّه القسرى بر عراق، درگذشت. (طبقات ابن سعد ٦/ ٧٨ و تقريب التهذيب ١/ ٤٥٨ و تهذيب التهذيب ٦/ ٦٢)
ابو الاشعث عنزى پسر عبد اللّه بن ابى هذيل است كه ذكر آن گذشت. رك به شماره ٧٠
ابو اسحاق عمرو بن عبد اللّه همدانى سبيعى از راويان ثقه بود و مردى عابد در سال ١٢٩ درگذشت. (تقريب التهذيب و نيز بنگريد به الغارات، محدث، صفحه ٧٠٢).- م.
عباد بن عبد اللّه اسدى كوفى، از على (ع) روايت مىكند. (ميزان الاعتدال).
سوادة بن حنظله قشيرى بصرى از راويان ثقه و صادق است (تقريب التهذيب ١/ ٣٣٩).
زيد بن وهب از نخستين كسانى است كه خطبههاى على و كلمات او را جمع كردهاند. (بنگريد به مصادر نهج البلاغه ١/ ٥١).
ابو سعيد دينار تيمى. از على (ع) روايت مىكند (رك، محدث؛ الغارات صفحه ٧١٥)
«مرد شكنبه» تركيبى است فارسى درى. معلوم مىشود در آن زمان در كوفه زبان فارسى رواج داشته و اين امر به سبب مهاجرت ايرانيان به آن شهر بوده است.- م.
حارث بن عبد اللّه اعور همدانى. از تابعين و از اصحاب على بود. از على بسيار روايت كرده و چند خطبه را نيز نقل نموده است. (طبقات ابن سعد ٦/ ١١٦ و مصادر نهج البلاغه و اسانيده ١/ ٤٨).
مراد فربه جلوه دادن گوسفند است، با دميدن در زير پوست آن پس از سر بريدن.
نعمان بن سعد بن حبته يا حبتر انصارى كوفى، از على (ع) روايت مىكند. (ميزان الاعتدال ٤/ ٢٦٥)
عبيد اللّه بن ابى رافع غلام حضرت رسول (ص). او و برادرش على بن ابى رافع هر دو كاتب على (ع) بودند. على بن ابى رافع و عبيد اللّه بن ابى رافع از مؤلّفان اوليه هستند. از آثار عبيد اللّه است: كتاب قضايا امير المؤمنين و كتاب من شهد مع امير المؤمنين حروبه الثلاثة من الصحابة و از تأليفات على بن ابى رافع است: كتاب الوضوء و الصلاه (فهرست شيخ طوسى ص ١٠٧. و مصادر نهج البلاغه و اسانيده ٣/ ١٩٦).
عاصم بن ضمره سلولى، از على روايت مىكند. در عهد امارت مروان، در كوفه وفات كرد. از راويان ثقه است. (طبقات ابن سعد ٦/ ١٥٥).
شادروان محدث احتمال داده كه در روايت تحريفى رخ داده و در اصل چنين بوده: «عن ابى بكر بن عياش عن المغيرة بن مقسم الضبى عن أبيه مقسم الضبى».
نامى كه امير المؤمنين على (ع) به يكى از چهار طبقه شيعه خويش داد و خميس به معنى لشكر است از آن جهت كه پنج ركن دارد: مقدمه، قلب ميمنه، ميسره و ساقه. (لغتنامه).
عبد الرحمن بن ابى ليلى، انصارى مدنى از ثقات راويان است و از اصحاب امير المؤمنين (ع) (تقريب التهذيب)
رك به شماره ٣٩.
سالم بن ابى الجعد رافع غطفانى اشجعى از راويان ثقه بود به سال ١٠٠ درگذشت. (تقريب التهذيب ١/ ٢٧٩)
صالح بن عبد اللّه البربرى رقى. از ابو حنيفه روايت مىكند و به زهد اشتهار دارد و در زهديات سخنانى (ميزان الاعتدال ٢/ ١٠٩).