بايد و إذا به منزله شرط است؛ او را جوابى بايد و جواب او عامل بود در او، و اينجا جواب «إذا» و عامل در او «فاغسلوا» است و تقدير آن است كه «فاغسلوا وجوهكم وقت قيامكم إلى الصلوة»، و در آيت دليل است بر آنكه طهارت نماز به وقت نماز واجب است و پيش از آن واجب نيست و بر اين اجماع است؛ براى آنكه خداى تعالى امر كرد به طهارت كه امر است به غسل الوجوه و الأيدى و المسح بالرأس والرجلين، معلّق بكرد به وقت قيام به نماز. و به اجماع، پيش از وقت نماز قيام نكنند به نماز و اگر كنند مجزى نباشد. آن گه خلاف كردند كه هر كه قيام كند به نماز، طهارت بر او واجب باشد يا نباشد؟ مذهب ما و بيشتر فقهاء و مفسّران آن است كه در آيه محذوفى مقدّر است و آن آن است كه «إذا قمتم إلى الصلوة وأنتم على حدث أو على غير طهر فاغسلوا»، و اين قول عبداللّه عباس است و سعد بن وقّاص و ابوموسى اشعرى و جابر عبداللّه انصارى و ابراهيم و حسن و ضحّاك و سدى و ابوالعاليه و سعيد بن المسيب و اختيار طبرى و بلخى و جبائى و زجاج است. بعضى اگر گفتند مراد آن است كه إذا قمتم من نومكم إلى الصلوة؛ چون از خواب برخيزى به نماز. و اين هم آن قول باشد، جز آن كه آن قول عام تر بود و اين خاص تر؛ براى آنكه خواب به شرط آنكه غالب باشد بر سمع و بصر هم از نواقض طهارت است، و اين قول ابن زيد است و سدى. و بعضى دگر گفتند مراد آن است كه هر وقت كه به نماز برخواهيد خاستن وضو بايد كردن، و اين قول عكرمه است و روايتى است از اميرالمؤمنين عليه السلام. و قول اوّل درست تر است و آنچه از اميرالمؤمنين عليه السلامروايت كرده اند، محمول باشد بر فضل و استحباب؛ براى آنكه فضل و ثواب در آن بود كه عند هر نمازى تجديد وضو كند و امّا