مذهب، تفسير و ترجمه قرآن، پزشكى، داروشناسى، جغرافى، اخلاق، امور اجتماعى، سياست مدنى، فلسفه الهى، حكمت طبيعى، حكمت رياضى كتب زيادى در دست است. [١]
پادشاهان سامانى به دو علّت اساسى در ترويج زبان پارسى كوشا بودند: يكى تقويت مبانى ملّى و زنده كردن زبان فارسى، و ديگر ايجاد تسهيلاتى براى مردم ايران كه قبول ديانت اسلام نموده، امّا به علت آشنا نبودن به زبان عربى از درك و فهم دستورات واحكام دينى عاجز و ناتوان بودند.
با اينكه امراى سامانى به سائقه احساسات ملّى خود علاقه مند به ترويج و تقويت زبان پارسى در سراسر ايران، به خصوص در خراسان، بوده اند، مع هذا بر اثر نفوذى كه تمدّن عرب از طريق ديانت اسلام در شئون كشور پيدا كرده بود، مؤلّفين و مصنّفين بسيارى از طبقات فقهاء و حكماء و رياضيّون و اطبّاء و مورّخين و لغويّين و شعراء پيدا شدند كه به زبان عربى آثار گرانبهايى از خود به جاى گذاشته اند و غالباً از شهرهاى خراسان نيز برخاسته اند و نام ايشان در كتب بسيار، از جمله در يتيمة الدهر و تتمّه آن و دمية القصر آمده است.
مردان كاردان و هوشيار و دورانديش، همواره يك نكته حسّاس و بسيار مهمّ را از نظر دوربين خويش دور نمى داشتند و آن رابطه شديد و پيوستگى طبيعى زبان عرب و مذهب رسمى اكثريّت خراسانيان، يعنى ديانت اسلام، بوده كه زبان پارسى با آن به شدّت بيگانه بود و عبادات و اعمال دينى مسلمانان جز به زبان تازى نمى توانست انجام شود و سامانيان نيز به سبب فساد و تيرگى خراسان و تسلّط اوضاع سياسى و اقتدار روز افزون دارالخلافه و پريشانى اوضاع ايران و اختلالات