«وَلَوْ شِئنا لآتَينا كُلَّ نَفسٍ هُداها» ؛ اگر خواستمانى هر نفسى را هُدا بداديمى يعنى اگر ما خواستمانى ارادت جبر و اكراه هر كسى را قهر كردمانى و الجاء بر ايمان و افعال كرديمى با او كه عند آن ملجأ شدى بايمان (تفسير ابوالفتوح رازى، ج ۴، ص ۲۸۴ ـ ۲۸۵). [١]
مثال ديگر:
«اگر به بدل جبرئيل، ميكاييل به تو آمدى به تو ايمان آوردمانى» (تفسير ابوالفتوح رازى، ج ۱، ص ۱۶۴). [٢]
در اين دو مثال افعال شرطى به هيئت مزبور آورده شد و نيز فعل مطيعى يعنى جواب شرط (جزاء) در اين عبارت به صورت «هر نفسى را هدا بداديمى» و «ارادت جبر و اكراه هر كسى را قهر كردمانى و الجاء برايمان و افعالى كرديمى» استعمال شده.
مثال ديگر:
«گفتند: اگر ما دانستمانى كه كارزار خواهد بودن؛ نرفتمانى و بر پى شما بيامديم» (تفسير ابوالفتوح رازى، ج ۱، ص ۶۸۱). [٣]
مثال براى فعلهاى خبرى:
زيد ارقم گويد كه ما در عهد رسول صلى الله عليه و آله در نماز سخن گفتمانى با يكديگر و چون يكى در نماز پهلوى يكى ايستاده بودى، از او بپرسيدى كه نماز چند كردى؛ او جواب دادى... (تفسير ابوالفتوح رازى، ج ۱، ص ۴۰۹). [٤]
مثال ديگر:
ازهر بن راشد گويد: چون انس ما را حديث گفتى از رسول عليه السلام و ما را