۹. شأن نزول آيات
و امّا در بيان شأن نزول آيات، شيخ به مسائل تاريخى و غزوات حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله اشاره مى كند. معلوم است اين امر از نظر روشن شدن تاريخ زمان پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله حائز اهميّت است و آن را ضمن مطالعه و بحث «تفسير ابوالفتوح و تاريخ» بيان خواهيم كرد.
در تفسير آيه: «إقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ...» [١] به چگونگى بعثت حضرت رسول صلى الله عليه و آلهاشاره مى شود:
قوله تعالى: «إقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ» امر كرد خداى تعالى، محمد صلى الله عليه و آلهرسولش را خطاب با او و جمله امّت او. گفت: بخوان! يعنى اين كتاب قرآن به نام خداى (عزّوجلّ)؛ يعنى در ابتداى قرائت نام او بر. عايشه گفت و عطاء بن يسار و مجاهد كه اوّل آيات كه از قرآن آمد، اين آيات بود إلى قوله: «مالَمْ يَعْلَمْ» . زهرى روايت كرد از عروه از عايشه كه اول كار رسول خواب بود خوابهاى راست. هيچ چيز در خواب نديد، الاّ هم بر وفق آنكه ديده بودى پديد آمدى. آن گه چون تنها بودى، او را ندا كردندى؛ تا يك روز بر كوه حرا نشسته بود. جبرئيل آمد و او را گفت: يا محمد! اقرء؛ بخوان. رسول صلى الله عليه و آلهگفت: ما أنا بقارئ؛ من نه خواننده ام. رسول صلى الله عليه و آله گفت: مرا بگرفت و بيفشرد سخت. پس بازگشت و گفت: بخوان! گفتم: يا جبرئيل! من خواننده نه ام. بار ديگر مرا بيفشرد و بازگشت و بار سه ديگر همچنين. آن گه اين آيات بر او خواند: «إقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ» الى قوله: «مالَمْ يَعْلَمْ» و برفت. رسول صلى الله عليه و آلهگفت: از آن رنج و تعب مراتب آمد و بترسيدم و لرزه بر من افتاد با حجره خديجه رفتم و گفتم: زمّلوني و دثّروني؛ بپوشيد مرا.