و در او ناسخ و منسوخ نيست و چهل و سه آيت است به عدد كوفيان، و چهل و چهار به عدد مدينيان، و پنج به عدد بصريان، و هشتصد و پنجاه و پنج كلمه است و سه هزار و پانصد و شش حرف است.

۵. ترجمه مستقيم آيات

روش شيخ در تفسير اين است كه آيات را تقسيم مى كند و هر سه يا چهار و يا پنج آيه را يكجا ترجمه و تفسير مى نمايد. در ترجمه آيات يك بار، زير هر يك از كلمات و جمل ترجمه فارسى آن را مى نويسد، آن گاه به ترجمه و بحث و تفسير مى پردازد. در ترجمه تحت اللفظ سَعى وى در اين است كه حتى المقدور كلمات عربى را به پارسى سره برگرداند. ترجمه هاى فارسى شيخ ملاك خوبى براى اين است كه تشخيص دهيم لغات عربى تا چه مقدار وارد زبان شده و با توجّه به قرون گذشته كميّت و كيفيّت آن را در نظر بگيريم. در مجلّد پنجم تفسير ابوالفتوح رازى [١] ، شيخ گاهى تمام سوره را يكجا مى نويسد و به فارسى ترجمه مى كند. در ترجمه آيات، لغاتى چون:
وحى، قاب قوسين، سدرة المنتهى، جنّة المأوى، لات، عزّى، منات، سجده، آخرت، مهاجر، شيطان، كافر، مشرق، مغرب، ثلث، نبوّت، زكوة، قرض، عذاب، عزلت، غرق، آسمان، اسراف، قبر، هلاك، وعده، كفايت، عزيز، ايمن، انتظار، قرآن، اصل، اعراض، پيغمبر، استهزاء، مثل، خصومت، حاضر، ملّت، قريه، اقتدا، تكذيب، مصيبت، قسم، اطاعت، موافقت، اثر، قليل، صديق، صالح، فضل، عظيم، غالب، ضعيف، اهل، ظلم، قوم، طايفه، توكّل، وكيل، تأمّل، اختلاف، وهن، فساد،