تحقيق در تفسير ابوالفتوح رازي - عسکر حقوقی - الصفحة ١٤٦
يونس البراوستاني مقيم [كذا ]سبده (؟) من سابويه [= بشابويه؟].
به هر صورت با اين دو سند، مى توان به ظنّ بسيار قوى تاريخ تأليف تفسير ابوالفتوح را ديرتر از سال ۵۵۶ هجرى ندانست. اينك تتبّعات عالمانه و دقيق علامه قزوينى را ـ كه در «خاتمة الطبع» ص ۶۳۱، جلد پنجم تفسير ابوالفتوح تحت عنوان: «ج تعيين عصر مؤلّف و تاريخ تقريبى تأليف تفسير حاضر» مذكور است و ضمن آن با رعايت و ملاحظه و استفاده از قرائن مندرج در تفسير و نام چند تن از مشاهير، كه در اثناى آن نام برده شده، زمان حيات و تاريخ تقريبى تأليف تفسير كبير را تعيين كرده ـ ذيلاً يادداشت مى كنيم:
اوّلاً: مؤلّف كتاب به تصريح ابن شهرآشوب در مناقب (ج ۱، ص ۹) و صاحب روضات (ص ۱۸۴) و صاحب مستدرك الوسائل (ج ۳، ص ۴۸۹) بلاواسطه از شيخ ابوعلى حسن بن محمّد بن الحسن طوسى پسر شيخ طوسى معروف روايت مى كند.
و وفات شيخ ابو على مزبور به تصريح ابن حجر عسقلانى در لسان الميزان (ج ۲، ص ۲۵۰) در حدود پانصد هجرى بوده است. پس اگر به اقلّ تقديرات، سنّ راوى بلاواسطه از او را يعنى ابوالفتوح رازى ما نحن فيه را در وقت وفات شيخ خود در حدود پانصد هجرى، بيست ساله، هم فرض كنيم، نتيجه ضرورى اين فقره اين مى شود كه تولّد ابوالفتوح رازى به نحو قطع و يقين، مؤخّر از حدود ۴۸۰ه ممكن نيست روى داده باشد.
ثانياً: آنكه شيخ منتجب الدين معروف ابوالحسن علىّ بن عبيداللّه بن الحسن بن الحسين بن بابويه رازى صاحب فهرست مشهور به فهرست منتجب الدّين، كه از اخصّ تلامذه مؤلّف كتاب است، به تصريح خود او در قريب ده موضع از فهرست مزبور، بلاواسطه از مؤلّف ما نحن فيه روايت مى كند و تفسير حاضر را با تأليف ديگر صاحب ترجمه شرح