برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٢٠ - محتواى سوره

شكر گزارى آنها در مسير شناخت او، به آنها يادآور مى‌شود كه شما نمونه معاد را همه سال در برابر چشمان خود در همين جهان مى‌بينيد، زمينهاى مرده و خشك و خالى از هر گونه آثار زندگى بر اثر نزول قطرات باران به حركت در مى‌آيند، و غوغاى رستاخيز را سر مى‌دهند، از هر گوشه كه گياهى مى‌رويد «وحده لا شريك له» مى‌گويد! اين جنبش عظيم و حركت به سوى حيات و زندگى در عالم گياهان بيانگر اين واقعيت است كه آفريدگار عالم مى‌تواند موجودات مرده را بار ديگر حيات بخشد چرا كه «وقوع» چيزى اقوى دليل بر «امكان» آن است.

(آيه ١٢)- تنها تو نيستى كه گرفتار دشمنى! قرآن همچنان ادامه بحثهاى مربوط به معاد از دريچه‌هاى مختلف را دنبال مى‌كند، نخست براى دلدارى پيامبر صلّى اللّه عليه و اله مى‌فرمايد: فقط تو نيستى كه اين گروه كافر تو و محتواى دعوتت را- خصوصا در باره معاد- تكذيب كردند «پيش از آنان قوم نوح و اصحاب الرّاس و قوم ثمود (پيامبرانشان را) تكذيب كردند» (كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ أَصْحابُ الرَّسِّ وَ ثَمُودُ).

«قوم ثمود» همان قوم صالح پيامبر بزرگ خداست، كه در سرزمين «حجر» در شما حجاز زندگى داشتند، و در مورد «اصحاب الرّسّ»، بسيارى عقيده دارند كه آنها طائفه‌اى بودند كه در سرزمين «يمامه» مى‌زيستند و پيامبرى به نام «حنظله» داشتند كه او را تكذيب كردند و سر انجام در چاهش افكندند.

(آيه ١٣)- سپس مى‌افزايد: «و هم چنين قوم عاد و فرعون و قوم لوط» (وَ عادٌ وَ فِرْعَوْنُ وَ إِخْوانُ لُوطٍ).

منظور از برادران «لوط» همان قوم لوط است چرا كه قرآن از اين پيامبران بزرگ به عنوان برادر ياد كرده است.

(آيه ١٤)- «و نيز اصحاب الايكه [قوم شعيب‌] و قوم تبّع» كه در سرزمين يمن زندگى مى‌كردند (وَ أَصْحابُ الْأَيْكَةِ وَ قَوْمُ تُبَّعٍ).

«ايكه» به معنى درختان فراوان و درهم پيچيده، و يا به تعبير ديگر بيشه مانند