برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٩ - هدايت و ضلالت از سوى خداست!

و به اين ترتيب مسير وصول به رحمت خدا سه گام بيشتر نيست:

گام اول توبه و پشيمانى از گناه و روى آوردن به سوى خداست.

گام دوم ايمان و تسليم در برابر فرمان او، و گام سوم عمل صالح است.

(آيه ٥٦)- آن روز پشيمانى بيهوده است: در آيات گذشته دستور مؤكدى براى توبه و اصلاح و جبران اعمال گذشته آمده بود، در اينجا در تعقيب آن مى‌گويد: اين دستورها براى آن است «مبادا كسى (روز قيامت) بگويد: افسوس بر من از كوتاهيهائى كه در اطاعت فرمان خدا كردم! و از مسخره كنندگان (آيات او) بودم»! (أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى‌ عَلى‌ ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ وَ إِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ).

آرى! هنگامى كه انسان وارد عرصه محشر مى‌شود و نتيجه تفريطها، و مسامحه كاريها و خلافكاريها، و شوخى گرفتن جديها را در برابر چشم خود مى‌بيند، اندوهى سنگين توأم با ندامتى عميق بر قلب او سايه مى‌افكند، و اين حالت درونى خود را بر زبان آورده و به صورت جمله‌هاى فوق بيان مى‌دارد.

(آيه ٥٧)- سپس مى‌افزايد: «يا بگويد: اگر خداوند مرا هدايت مى‌كرد از پرهيزكاران بودم» (أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ هَدانِي لَكُنْتُ مِنَ الْمُتَّقِينَ).

اين سخن را گويا زمانى مى‌گويد كه او را به پاى ميزان حساب مى‌آورند، گروهى را مى‌بيند كه با دست پر از حسنات به سوى بهشت روانه مى‌شوند، او نيز آرزو مى‌كند در صف آنان باشد و همراه آنان به سوى نعمتهاى الهى برود.

(آيه ٥٨)- باز مى‌افزايد: «يا هنگامى كه عذاب الهى را مى‌بيند بگويد: اى كاش بار ديگر (به دنيا) باز مى‌گشتم و از نيكوكاران بودم»؟! (أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى الْعَذابَ لَوْ أَنَّ لِي كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ).

و اين هنگامى است كه او را به سوى دوزخ مى‌برند و چشمش به آتش سوزان و منظره عذاب دردناك آن مى‌افتد، آهى از دل بر مى‌كشد و آرزو مى‌كند اى كاش به او اجازه داده مى‌شد تا به دنيا باز گردد.

(آيه ٥٩)- قرآن در برابر اين سه گفتار دوم چنين پاسخ مى‌گويد: