تبليغ بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣١١ - ٦/ ٩ رعايت مقتضاى حال

٣٦٥. زاد المعاد به نقل از قيّم جوزى: [رسول خدا]، هماره به مقتضاى نياز و مصلحت مخاطبان، سخن مى‌گفت.

٣٦٦. امام على عليه السلام: وقتى براى گفتار، جايگاه [مناسبى‌] نمى‌يابى، سخن مگو.

٣٦٧. مصباح الشريعة در سخنى كه به امام على عليه السلام نسبت داده است: به‌سان طبيبِ مداراگر باش؛ آن كه دوا را در جايى مى‌نهد كه سود بخشد.

٣٦٨. امام حسين عليه السلام‌ خطاب به ابن عباس: اى ابن عباس! در آنچه سودى براى تو ندارد، سخن مگو، كه من براى تو از اين بيم دارم كه گناهى بر تو باشد؛ و در آنچه برايت سود مى‌بخشد، سخن مگو، جز آن‌گاه كه براى سخن جايى بيابى، كه بسى گوينده كه به حق سخن مى‌گويد، امّا نكوهش مى‌شود.

٣٦٩. امام صادق عليه السلام: بدانچه برايت سودى ندارد، سخن مگو و بسيارى از كلامِ سودبخش خود را واگذار، مگر آن كه جايگاهى براى آن بيابى، بسى گوينده سخن نيك به حقْ، كه نا بجا سخن مى‌گويد و به زحمت مى‌افتد.

٣٧٠. امام صادق عليه السلام‌ خطاب به يارانش: از من گفتارى بشنويد كه براى شما از چارپايان سياه‌[١] بهتر است: هيچ كس بدانچه برايش سودى ندارد، سخن‌

نگويد، و در آنجا كه مفيد است، بسيارى از گفتار را وا نهد، مگر آنكه جايى [مناسب‌] براى آنان بيابد، كه بسى گوينده كه نابه‌جا سخن گفته و با گفتارش بر خود جفا كرده است.

[١] ادْهَم، به معناى سياه است و درباره اسب و شتر و جز اينها گفته مى‌شود. عرب مى‌گويد:« شاهِ اسبان، سياه آن است». اين تعبير را درباره شتر، وقتى به كار مى‌برند كه رنگ خاكسترى آن، سفيدى‌اش را از ميان برده باشد و درباره شتر بچّگان، وقتى كه به رنگ سرخ خالص‌اند. موقّفه نيز به چارپايى گفته مى‌شود كه در پاهايش خطوط سياه باشد.( لسان العرب، ج ١٢، ص ٢٠٩ ٢١٠ و ج ٩، ص ٣٦٢)