و كلّما حكم به الشرع حكم به العقل». اين قاعده ، استنتاج از رواياتى است كه ائمّه معصوم و اهل البيت عليهم السلام به آن توجّه داشته اند. امام صادق عليه السلام مى فرمايد: هر كه عاقل است ، دين دارد و هر كس دين دارد ، به بهشت مى رود . [١] ملّا صدرا ، در توضيح اين حديث ، به بيان منطقىِ آن مى پردازد و اظهار مى دارد كه مراد از عاقل ، كسى است كه داراى انديشه نيك و فكر صحيح در كار زندگى و بازگشت خود است و به مقتضاى رأى درست و نظر راست خود عمل مى نمايد . پس لازم مى آيد كه ديندار باشد ؛ چون اگر فكرش و رأيش درباره پايان كار و عاقبت خود ، راست نباشد ، او عاقل نيست ، بلكه جاهل است و اگر به مقتضاى فكر درست و رأى راست خود عمل ننمايد ، او كم خرد و غيرعاقل است. پس ثابت شد كه هر عاقلى ، متديّن و ديندار است ؛ زيرا هر كس كه عاقل و بينا و ديندار باشد و به مقتضاى عقل و ايمان خود عمل نمايد، درخورِ فضل و رحمت الهى است و شايستگى همسايگى و بهشت او را دارد و خداوند سبحان ، از آن برتر است كه مستحق را از فضل و بخشش و نيكويىِ خود باز دارد، در حالى كه او كسى است كه آفريده اش را بدون استحقاق و لياقت پيشين ، وجود بخشيد. پس اگر با استحقاق و شايستگى و ايمان و عمل به مقتضاى عقل و عرفان همراه باشد، چگونه دورى از آمرزش و خشنودى رحمان و دستيابى به بهشت جاويدان صورت مى بندد؟ [٢] حديث ديگرى نيز مبيّن اين مدّعاست كه اگر كسى ، دو صفت دين و عقل را نداشته باشد ، چشم پوشى نمى كنم ؛ چرا كه جدايى از دين ، جدايى از امنيت است و زندگى با هراس ، گوارا نيست و نداشتن عقل ، نداشتن زندگى است و اين افراد ، تنها با مردگان مقايسه مى شوند و بس. [٣]

[١] الكافى ، ج ١ ، ص ١٢ ، ح ٦ .[٢] شرح اُصول الكافى ، ملّا صدرا ، ج ١ ، ص ١٧٣ ـ ١٧٤ .[٣] همان ، ص ٥٩٢ ، ح ٣٠ .