هيچ كدام از ما توانايى شناخت افراد و تشخيص ذهنيت آنها و ميزان تعقّلشان را نداريم ، مگر از طريق دقت كردن بر روى سيره عملكردى آنها . شناخت اوصاف افراد عاقل و جاهل ، در تعيين يك همنشين خوب و يا حتّى سعى و تلاش در جهت رساندن خود به آرمان واقعى انسان و بسيارى موارد ديگر ، اهميت پيدا مى كند . دقت و توجّه به هر كدام از عناوين يافت شده ، راه را براى بررسى هاى دقيق تر مى گشايد ، به طورى كه از هر جمله از اين روايات ، مى توان دريايى از مفاهيم را اخذ كرد ؛ امّا در اين مختصر ، مجالى براى آن وجود ندارد . لذا به بيان اين عناوين ، به اميد عمل به آنها ـ كه مهم ترين هدف از بررسى احاديث است ـ ، مى پردازيم .

الف . اوصاف جاهل

١ . وسواس ، نشانه انسان كم عقل : ص ١٣ ، ح ١٠ ؛ ٢ . پراكندگى بى خردان : ص ١٧ ، ح ١٢ ؛ ٣ . فراموش كردن خود : ص ١٧ ، ح ١٢ ؛ ٤ . ارتكاب عمل نهى شده : ص ١٩ ، ح ١٢ ؛ ٥ . نداشتن مردانگى : ص ٢٢ ، ح ١٢ ؛ ٦ . طمع ، او را از جا بر مى كند : ص ٢٧ ، ح ١٦ ؛ ٧ . آرزوهاى بيجا در گروِشان مى گذارند : ص ٢٧ ، ح ١٦ ؛ ٨ . نيرنگ ها به دامشان مى اندازند : ص ٢٧ ، ح ١٦ ؛ ٩ . عدم تعقّل نادان : ص ٣١ ، ح ٢٩ ؛ ١٠ . بدبينى : ص ٣١ ، ح ٢٩ ؛ ١١ . فريبنده بودن نادان : ص ٣١ ، ح ٢٩ ؛ ١٢ . خودبينى ، دليل سستى خرد : ص ٣٢ ، ح ٣١ ؛